Recenzja książki "Palimpsest"

Catherynne M. Valente. Palimpsest.
Dostępność: 1-2 dni robocze
Cena: 31,50 zł  35,00

„Palimpsest” nie jest książką, którą łatwo jednoznacznie ocenić. Należałoby najpierw zapytać: czego się po niej spodziewamy? Muszę Was ostrzec, że ta książka też ma swoje wymagania: czeka na czytelników, którzy będą otwarci na coś nowego, gotowi porzucić standardy, według których opowiadana jest większość powieściowych historii.

Brzmi dziwnie? Możliwe, bo sama książka też jest niezwykła. Nie tylko pod względem świata wykreowanego przez autorkę, przywodzącego na myśl zapisaną na papierze senną wizję. Również fabuła zbudowana jest w oparciu o logikę snu. Trudno doszukać się w niej standardowego sposobu prowadzenia narracji. Jeśli czytelnik oczekuje, że historia rozwinie jak w każdej innej książce, a on sam łatwo zidentyfikuje się z postaciami, może szybko poczuć się zagubiony.

Palimpsest to miasto, w którym częściowo rozgrywa się akcja książki. Jest to miejsce istniejące w fantastycznym świecie, rządzącym się własnymi, dziwnymi prawami. Rozrastające się domy, rzeki z ubrań – Palimpsest przypomina surrealistyczne obrazy Dalego, w których łatwo rozpoznać poszczególne elementy, ale krajobraz przez nie tworzony jest czymś nieznanym i obcym. Opowieść dotyczącą miasta przerywają rozdziały, w których wydarzenia rozgrywają się w świecie realnym. Ale również i temu światu daleko do znanej nam rzeczywistości. Miejscami jest on równie dziwny i odległy co Palimpsest.

Akcja rozwija się tu leniwie. Co jakiś czas zatrzymuje się na chwilę, by zrobić miejsce dla opisu kolejnego zakątka niezwykłego miasta z innego świata. To jedna z tych książek, których fabułę trudno jest przedstawić po przeczytaniu, ponieważ rozmyła się w morzu dygresji i drobnych wydarzeń. Trzeba to odbierać raczej jako cechę charakterystyczną powieści, a nie jej wadę. „Palimpsest” przypomina bardziej szereg połączonych kilkoma wątkami obrazów niż jedną opowieść. Owszem, wszystkie wątki są ze sobą powiązane, ale czytając książkę, odnosi się wrażenie, że ciągłość historii nie ma tu wielkiego znaczenia.

Odczucie to potęguje język, którym posługuje się narrator. Pomaga on stworzyć magiczny i lekko niepokojący klimat powieści. Czytając rozbudowane zdania, ozdobione wymyślnymi porównaniami i przenośniami, czytelnik może się poczuć tak, jak gdyby naprawdę trafił do innej rzeczywistości. Ten styl pisania stanowi wizytówkę książki i jest jej najbardziej charakterystyczną cechą. Spiętrzone i rozbudowane porównania są często zaskakujące, pomysłowe, jednak częstotliwość ich występowania może sprawiać, że książkę będzie się czytać trudno. Miejscami trzeba przebijać się przez ścianę słów, żeby zrozumieć treść zdania. Być może jest to celowy zabieg, zabawa językiem, jednak po pewnym czasie czytania można odczuć przesyt.

Z tego samego powodu trudno jest czytelnikowi identyfikować się z bohaterami. Są oni nakreśleni wyraźnie, jednak minie trochę czasu, zanim staną się prawdziwi. Początkowo wydają się tak samo obcy jak sam Palimpsest. Przez pierwsze rozdziały trudno jest odkryć kierujące nimi motywy, a ich uczucia nie zawsze są zrozumiałe. Ta nieoczywistość wewnętrznego świata bohaterów stanowi nie lada wyzwanie, które jednak warto podjąć, bo w końcu okazują się postaciami ciekawymi. Nie do końca zrozumiałymi, ale wartymi poznania.

„Palimpsest” jest jak zbiór zdjęć. Każde z nich, oglądane osobno, jest fascynujące, ale nie każdy będzie potrafił ułożyć je w spójną całość. Ta książka potrafi zaintrygować. Czasami może też irytować, ale sądzę, że mimo to zyska sobie miłośników. Jest jak podróż w głąb czyjegoś snu. „Palimpsest” może okazać się inspiracją, odkryciem lub po prostu eksperymentem czytelniczym. Jeśliby próbować wywróżyć tej książce jakąś przyszłość, to pewne wydaje się jedno: niewielu czytelnikom będzie ona obojętna – albo poczują się nią urzeczeni, albo zamkną ją po pierwszym rozdziale, lecz na pewno zapamiętają na dłużej.