Recenzja książki "Miasto i miasto"

China Miéville. Miasto i miasto.
Dostępność: 1-2 dni robocze
Cena: 35,90 zł  39,90

„Otwierają się w głębi miasta, żeby tak rzec, ulice podwójne, ulice sobowtóry, ulice kłamliwe i zwodne” – ten cytat ze „Sklepów cynamonowych” Brunona Schulza stanowi motto „Miasta i miasta” Chiny Miéville'a. Pisarz postanowił potraktować go dosłownie i w swojej powieści stworzył wizję dwóch miast przenikających się – zajmujących to samo miejsce w czasoprzestrzeni, ale o różnej kulturze, systemie politycznym czy statusie ekonomicznym.

Dwa miasta-państwa, Besźel i Ul Qoma, z niewyjaśnionych przyczyn zajmują fizycznie ten sam obszar – niektóre ulice są wspólne, inne zaś całkowicie „jednolite”, by użyć terminu występującego w powieści. Ich mieszkańcy od dzieciństwa są uczeni by „przeoczać” to, co dzieje się za granicą, czyli niejednokrotnie dosłownie pod ich oknami. Porządku w mieście pilnuje tajemnicza organizacja zwana „Przekroczeniówką”, obywatele są jej winni bezwzględne posłuszeństwo.
W tych niełatwych warunkach musi pracować inspektor Borlú z besźelskiego Wydziału Najpoważniejszych Zbrodni. Pozornie rutynowa sprawa zabójstwa młodej kobiety okazuje się częścią wielkiej afery, a trop prowadzi głównego bohatera do Ul Qomy, gdzie jest skazany na współpracę z niezbyt przyjaźnie nastawionymi tubylcami. Żeby rozwikłać sprawę, Borlú musi pokonać uprzedzenia i nieufność, tak własne, jak i u swoich nowych współpracowników.

„Miasto i miasto” to typowy kryminał – pojawia się zbrodnia, którą trzeba rozwikłać, liczne tajemnice oraz główny bohater – detektyw, który nie zawsze postępuje zgodnie z regulaminem. Natomiast całkowicie nowatorski jest świat przedstawiony. Z jednej strony jest tak dziwny i niepodobny do wszystkiego, co dotychczas czytałam, że trudno o nim opowiedzieć osobom, które nie zetknęły się jeszcze z książką. Jednak z drugiej strony, mimo że autor nie dostarcza wielu wskazówek na temat funkcjonowania świata, czytając mamy wrażenie, że wszystko jest jak najbardziej normalne.

Fabuła, jak już zostało powiedziane, jest typowa dla kryminału, ale skonstruowana tak dobrze, że czytelnik do ostatniej strony śledzi akcję z wypiekami na twarzy. Główni bohaterowie mają ciekawe osobowości, są dobrze umotywowani psychologicznie. Dzięki temu można uznać „Miasto i miasto” za powieść o naturze ludzkiej. Choć akcja rozgrywa się głównie  w środowisku stróżów prawa i półświatku przestępczym, pojawiają się także przedstawiciele różnych partii politycznych oraz ich mniej lub bardziej legalnych bojówek. Miéville pokazuje, w jaki sposób różne ideologie mogą wpływać na życie człowieka  i jego postępowanie. Sytuując akcję gdzieś na obrzeżach Europy, czyli „wszędzie i nigdzie”, pokazuje, że natura ludzka jest niezmienna, bez względu na miejsce zamieszkania.

Doskonała budowa, wciągająca fabuła, umiejętnie budowane napięcie – to wszystko sprawia, że „Miasto i miasto” Chiny Miéville'a czyta się jednym tchem. Nic dziwnego, że książka została uhonorowana różnymi prestiżowymi nagrodami literackimi (Arthur C. Clarke Award, Hugo Award i inne). Najnowszą powieść tego jednego z najważniejszych i najlepszych współczesnych pisarzy fantasy polecam każdemu, kto ceni dobrą, inteligentną prozę i mierzy przyjemność z lektury ilością włożonego w nią wysiłku.