Recenzja książki "Fabryka nostalgii"

Douwe Draaisma. Fabryka nostalgii. O fenomenie pamięci wieku dojrzałego.
Dostępność: 1-2 dni robocze
Cena: 27,80 zł  30,90

„Fabryka nostalgii” to jedna z tych książek, o których myśli się jeszcze długo po przeczytaniu ostatniego zdania. Tym bardziej, że porusza temat, nad którym z reguły zastanawiamy się niewiele, choć w wielu przypadkach spotykamy się z nim niemal codziennie. Dzieło Douwe Draaisma mówi o tym, co dzieje się z pamięcią, gdy człowiek jest w podeszłym wieku. Opowieść bardzo szybko zamienia się w osobistą historię w momencie, gdy rozpoznając pewne zachowania i zjawiska, czytelnik biegnie myślami do bliskich lub znajomych starszych osób albo zastanawia się nad tym, jaki będzie sam za kilkadziesiąt lat.

Na samym początku swojej książki Douwe Draaisma przygląda się temu, jak starość traktowana jest przez nasze społeczeństwo. Ze zdziwieniem i niejakim zmieszaniem czytelnik dowiaduje się, że wiele związanych z wiekiem stereotypów tkwi w ludzkiej świadomości już od bardzo dawna. Żyjemy w kulturze, która bardzo niełaskawie traktuje starsze osoby i autor zwraca na to szczególną uwagę. Niektóre obserwacje potrafią być zaskakujące przede wszystkim dlatego, że zjawiska, których dotyczą, postrzegane są jako oczywiste, gdy tymczasem są po prostu utartymi stereotypami. Draaisma pisze na przykład o reklamach skierowanych do osób starszych, które w bardzo dużej mierze oferują środki i sposoby na odmłodzenie, a co za tym idzie, na bycie bardziej akceptowanym przez innych. Książka osadzona jest w realiach holenderskich i wszelkie przykłady pochodzą z tego właśnie kraju. Mimo to nietrudno jest znaleźć polskie odpowiedniki podobnych produktów.

Po tym początku, który w pewnym stopniu uwrażliwia czytelnika na problemy osób starszych, autor przechodzi do omawiania kwestii pamięci. Mówi nie tylko o jej utracie, ale również o fenomenach takich jak bardzo wyraźne wspomnienia z młodości przy jednoczesnych kłopotach z pamiętaniem wydarzeń sprzed kilku dni. Porusza również problem tęsknoty za domem wśród emigrantów – w tej chwili być może nam odległy, jednak za jakiś czas, gdy starzeć zaczną się wszyscy rodacy pracujący obecnie za granicą, może to również być istotne dla nas samych. Douwe Draaisma wnikliwie analizuje problemy, opierając się na licznych pracach i eksperymentach. Podchodzi do poruszanych przez siebie zagadnień wszechstronnie, wyjaśnia je z punktu widzenia biologii, socjologii i psychologii.

Język książki pozostaje bardzo przystępny. Autor raczej stara się unikać naukowej terminologii, zapewne celowo, by uczynić dzieło łatwiejsze w lekturze. Nie cierpi na tym wiarygodność przedstawianych teorii.

„Fabryka nostalgii” jest książką interesującą. Nieco niepokojącą, to trzeba przyznać, bo choć nie narzuca żadnych wniosków, trudno jest nie odnosić tematu do siebie i swojego otoczenia. Najważniejsze jednak, że Draaisma podejmuje próbę wyjaśnienia wielu schematów zachowań, które, często źle rozumiane, bywają powodem konfliktów lub są negatywnie odbierane. „Fabryka nostalgii” jest książką wartościową i wartą przeczytania. Przede wszystkim jednak należy powiedzieć, że jest potrzebna, bo niewiele jest pozycji, które dotyczą problemów związanych z wiekiem. A tych problemów jest wiele. I są obecne wokół nas.