Recenzja książki "Szczeniak"

Maciej Antoni Suszek. Szczeniak.
Dostępność: 1-2 dni robocze
Cena: 31,40 zł  34,90

„Szczeniak” to ostatnia powieść Macieja Antoniego Suszka, dziennikarza i prozaika. Fragmenty książki były publikowane już wcześniej na łamach różnych gazet, jednak dopiero teraz, po śmierci autora, wydrukowano ją w całości.

Bohaterem tej autobiografizującej powieści jest Andrzejek – w momencie rozpoczęcia fabuły jest sześciolatkiem, nierozumiejącym otaczającego go świata. Autor w mistrzowski sposób oddał sposób myślenia i wypowiadania się dziecka, dzięki czemu nie brakuje też w powieści elementów komicznych. Podobnie jak Suszek, mały Andrzej jest świadkiem licznych represji nakładanych na jego rodzinę przez SB.

Chociaż główny bohater nie rozumie polityki, to z jej powodu musi się stale przeprowadzać. Dzięki temu zyskuje umiejętność adaptowania się do nowych warunków – plastyczność opisu sprawia, że razem z nim nawiązujemy nowe przyjaźnie, zdobywamy wrogów, poznajemy inne miejsca. Andrzej w między czasie dorasta; idzie do liceum, zdaje maturę, po raz pierwszy zakochuje się naprawdę. Wielkim plusem książki jest jej ogromna szczerość i realizm. Czytając, mamy wrażenie, że wszystkie wydarzenia dotykają bezpośrednio nas samych. Ma to szczególne znaczenie dla młodego czytelnika, który na własnej skórze nie poczuł wpływu komunizmu.

Motyw polityczny przewija się przez całą powieść, ale jest szczególnie widoczny, kiedy Andrzej staje się dorosłym mężczyzną i wstępuje do partii. Myślą przewodnią powieści jest „naiwność” i to nią autor stara się wytłumaczyć większość posunięć głównego bohatera. Moim zdaniem posuwa się w tym trochę za daleko – czy to możliwe, że inteligentny człowiek po maturze (która wtedy miała jeszcze jakieś znaczenie), u którego w domu słucha się radia Wolna Europa i który recytuje poezję Mickiewicza, był aż tak łatwowierny? Andrzej jedzie na wycieczkę do Rosji i na miejscu widzi, że rzeczywistość nijak ma się do tego, co o ZSRR mówi się u nas, jednak wcale nie daje mu to do myślenia. Jako członek partii korzysta z różnych przywilejów, ale nie widzi w tym nic niestosownego. Oczywiście, nie jest moją rolą ocenianie go z moralnego punktu widzenia, ale myślę, że Andrzej po prostu nie chce widzieć rzeczywistości w jej prawdziwych barwach, a naiwnością zasłania się jedynie dla wygody sumienia.

Mimo to książka jest zdecydowanie warta przeczytania. Błyskotliwe dialogi i odautorskie komentarze uatrakcyjniają dość prostą fabułę. Życiorys głównego bohatera nie jest wyjątkowy sam w sobie, interesujący jest sposób, w jaki narrator o nim opowiada. Śmierć autora nie pozwoliła na dokończenie powieści, dlatego „Szczeniak” urywa się nagle bez wzmianki o tym, co zdarzy się dalej. Tak jak w prawdziwym życiu, rzeczywistość miewa nieraz inne plany niż my.