Recenzja książki "Jeńcy"

Marc Landas. Jeńcy.
Dostępność: 1-2 dni robocze
Cena: 31,40 zł  34,90

Wojna rządzi się własnymi regułami. Przynosi tylko krew, pot i łzy, jak mawiał premier Wielkiej Brytanii, Winston Churchill. Wiadomo również, że nie wszystkie misje kończą się sukcesem. Zatem konflikty zbrojne to także jeńcy, których traktowanie określają międzynarodowe reguły wojny. Niemniej litera prawa w tych czasach bywa niekiedy martwa, a do głosu dochodzi mroczna strona człowieka, kusząc, aby jeńców – bądź co bądź wroga – potraktować gorzej niż zwierzę. Japońskie obozy jenieckie z II wojny światowej są okryte bodajże najgorszą sławą spomiędzy wszystkich stron biorących udział w ogólnoświatowym sporze.

Mając to na uwadze, spodziewałem się ze strony autora, Marca Landasa, studium o tychże obozach od czasów napaści Kraju Kwitnącej Wiśni na Mandżurię. Tymczasem spotkała mnie niespodzianka. Zaskoczenie ze strony na stronę nabierało coraz bardziej pozytywnego wydźwięku. Książka faktycznie opowiada o amerykańskich jeńcach pod japońskim jarzmem, ale traktuje o konkretnych wydarzeniach, mających miejsce na wyspie Kiusiu. Autor prześledził sprawę załogi superfortecy B-29 pod dowództwem Marvina S. Watkinsa, której samolot został zestrzelony w ostatniej fazie działań wojennych. Ocaleni z katastrofy członkowie ekipy zostali pojmani i przekazani władzy wojskowej, która miała zadecydować zarówno o losie ich, jak i innych schwytanych żołnierzy. Ogółem istnienie ponad czterdziestu Amerykanów zostało powierzone w ręce ludzi żywiących nienawiść do agresora, który lada dzień miał zrzucić na terytorium Japonii przerażającą broń.

Dyrektywy odnośnie traktowania jeńców zostały świadomie odrzucone, a ogólna zasada brzmiała: żaden żołnierz amerykański nie opuści Kiusiu żywym. Część jeńców została japońskim zwyczajem ścięta (nawet już po zakończeniu wojny!), ale parę osób z załogi Watkinsa trafiło na Cesarski Uniwersytet w Kiusiu, prowadzący badania nad bronią bakteriologiczną. Mieli tam posłużyć za króliki doświadczalne, a ich wkład w dociekania japońskich naukowców miał na zawsze zostać ukryty przed ludzkim okiem. Jednak alianci wygrali wojnę, a rzucona na kolana Japonia poddała się okupacji. Do akcji wkroczyli śledczy, mający wytropić zbrodnie wojenne i postawić przed sądem odpowiedzialnych za nie ludzi. „Jeńcy” są zapisem oddzielania faktów od pozorów, mnożonych przez zainteresowane osoby, które wiedziały, że jeśli prawda wyjdzie na jaw, to czeka je zguba.

Gdybym miał porównywać książkę Landasa, nazwałbym ją połączeniem programu historycznego Bogusława Wołoszańskiego z serialem „J.A.G. – wojskowe biuro śledcze”. Nie jest to pozycja wyłącznie historyczna, lecz również detektywistyczna, cechująca się szukaniem wskazówek i dowodów, stawianiem hipotez i ich sprawdzaniem, a w końcu misternym ustalaniem mechanizmów machiny wojennej Japonii, której efektami były m.in. okrutne eksperymenty na jeńcach, oraz struktury spisku, dążącego do zatajenia wszystkiego. Jeśli komuś takie połączenie odpowiada, to z lektury „Jeńców” będzie usatysfakcjonowany.

Aczkolwiek książka Landasa to nie tylko obraz dążenia do sprawiedliwości, lecz również gorzka pigułka a propos krajobrazu politycznego po II wojnie światowej. Japonia stała się ważnym elementem strategii USA przeciwko Związkowi Radzieckiemu, dlatego należało skorzystać z doświadczeń niedawnego nieprzyjaciela, szczególnie w kwestii broni biologicznej... Odkrycie w tej sprawie prawdy pozostawiam czytelnikowi, ale warto mieć na uwadze możliwość poczucia niesmaku związanego z działaniami rządu amerykańskiego.

„Jeńcy” to interesująca pozycja, troszkę inna od typowych opracowań historycznych, ale ujęta w ciekawy sposób narracja (przeplatanie wątków dochodzeniowych z biofraficznymi) trzyma w napięciu od pierwszej do ostatniej stronicy. Na pochwałę zasługuje także wydanie – dobrej jakości papier obramowany twardą okładką i tekst okraszony zdjęciami zachęcają do lektury.