Recenzja książki "Dzieci Graala"

"Graal", "Święta Krew", "tajemnica", "Templariusze" i "Katarzy". Ostatnio w księgarniach pojawia się coraz więcej pozycji, które w tytule mają przynajmniej jedno z tych słów. Przybywa książek beletrystycznych i popularnonaukowych związanych ze średniowieczną mistyką, tajemnicą Graala, sekretami zakonów rycerskich. Tematyka ta miała powodzenie już od dawna, teraz jednak stała się nową modą.

Do tego popularnego nurtu literatury zalicza się powieść historyczna Dzieci Graala Petera Berlinga. Na szczęście jej autorowi nie można zarzucić podążania za najnowszymi trendami. Książka została napisana w 1991 roku, a wydana w Polsce przez wydawnictwo Książnica pięć lat później.

Dzieci Graala to pierwsza część obszernego cyklu (w Polsce wydane zostały już kolejne dwie książki: Krew królów i Korona Świata). Powieść rozpoczyna się podczas oblężenia zamku Katarów, Montségur w 1243 roku. Zanim twierdzę zdobędą żołnierze wierni papieżowi wyprowadzone z niej zostaje dwoje kilkuletnich dzieci, dziewczynka Jeza i chłopiec Rosz. Ich pochodzenie może uczynić je w przyszłości najpotężniejszymi z władców świata. Dlatego też tytułowymi dziećmi Graala interesują się największe (a także te najbardziej tajemnicze) potęgi zarówno Zachodu jak i Wschodu. Wynikiem tego jest konflikt, wokół którego rozwija się wielowątkowa akcja książek.

Powieść imponuje rozmachem, z jakim została napisana. Przewracając jej kartki czytelnik śledzi losy nie jednej czy dwóch, lecz kilkunastu postaci, należących do zupełnie różnych, często przeciwnych sobie frakcji. W narrację wpleciona jest duża ilość informacji dotyczących życia w okresie średniowiecza. W książce przedstawiona jest niemal cała Europa tamtych czasów, od Pirenejów aż po Konstantynopol. Peter Berling nie jest z wykształcenia historykiem, lecz podpiera się solidną bibliografią, można więc założyć, że obraz nakreślony na kartach książki jest wiarygodny. Dialogi wzbogacone są zwrotami w obcych językach. Modlitwy w języku arabskim, czy greckie przysłowia są nie tylko ciekawostką, lecz stają się cechami charakterystycznymi oddającymi indywidualność postaci.

Fabuła pozwala nam poznać szczegóły pełnej spisków polityki trzynastowiecznej Europy. W powieści nie brakuje akcji (a nawet scen erotycznych, choć opisanych w dość rubaszny sposób), jednak na pierwszy plan zdecydowanie wysuwają się polityczne machinacje. Autor umiejętnie prowadzi nas przez labirynty intryg, wyjaśniając w odpowiednich miejscach to, co czytelnik powinien wiedzieć, by zorientować się w sytuacji. Ilość bohaterów, a co za tym idzie różne punkty widzenia przedstawione w powieści pozwalają na zbudowanie pełnego obrazu wydarzeń, o których czytamy.

Peter Berling stworzył w Dzieciach Graala bardzo ciekawych, zapadających w pamięć bohaterów. Są wyraźnie zarysowani, o złożonym charakterze; wymykają się stereotypom. Okazuje się, niestety, że te wspaniale przygotowane postacie nie radzą sobie z życiem na kartach książki tak dobrze, jak powinny. Bywają niekonsekwentne. Miejscami wynika to z faktu, iż nie dość wyraźnie przedstawione są motywy ich postępowania. Przykładem może być miłość ladacznicy do franciszkanina. Wątek bardzo ciekawy, lecz potraktowany zbyt pobieżnie, właściwie jedynie naszkicowany, a przez to spłycony. W innych miejscach na zachowanie bohaterów w sposób nazbyt widoczny wpływa konieczność doprowadzenia fabuły do danego punktu. Oto zakochana Saracenka zmusza nagle swojego mężczyznę do opuszczenia jej, mimo iż nadal darzy go uczuciem. Wydaje się to nielogiczne, dopóki nie uświadomimy sobie, że ów bohater potrzebny był autorowi w tym czasie w zupełnie innym miejscu.

Podobne zastrzeżenia odnoszą się również do niektórych rozwiązań fabularnych. Trudno oprzeć się wrażeniu, że miejscami są one wymuszone. Przykładem niech będą tu wydarzenia mające miejsce w Konstantynopolu. Na ulicach tego ogromnego, jak na ówczesne standardy, miasta spotykają się niemal wszystkie ważniejsze postacie powieści. Wpadają na siebie przypadkowo, a zdarza się to tak często, że czytelnik zaczyna zastanawiać się, co się stało ze zdrowymi zasadami prawdopodobieństwa. Sztuczność niektórych rozwiązań po prostu razi. Zdarzają się również fragmenty, gdzie rozpoczęta myśl niknie pod wpływem jakiejś dygresji i nie zostaje dokończona.

Te niedociągnięcia, pomimo potencjału, jaki ma w sobie książka sprawiają, że po jej przeczytaniu pozostaje niedosyt. Dzieło Berlinga ratuje bogaty opis świata, ilość interesujących wątków i historyczna dokładność. Jest dobrze. Mogło być jednak lepiej.