Recenzja książki "15 blizn"

Tak jak to miało miejsce w antologii o cztery numery w tytule skromniejszej, jest w czym wybierać. Za różnorodnością nazwisk idzie niejednoznaczność stylistyczna i fabularna poszczególnych historii. Klasyczna groza podaje dłoń – oczywiście zakrwawioną i nieco już nieświeżą, bo trupią – grotesce, a egzystencjalna proza gra w zbijanego z brutalnym kryminałem. Mordercy, psychopaci, ofiary… wszyscy oni przewijają się przez karty zbiorku niczym parada zdrowo ululanych cyrkowców i być może z tego powodu na okładce powinno się znaleźć ostrzeżenie: tej pozycji nie należy przeskakiwać na raz! Każde opowiadanie to inny świat i warto poświęcić chwilę na katharsis umysłu przed wkroczeniem w jego bramy!

 

Potężnie reprezentowani są twórcy zagraniczni – nie zabrakło celebrytów z najwyższego panteonu gatunku. Jack Ketchum, posiadacz jednego z najcenniejszych nazwisk nie tylko w tej pozycji, postawił na humor i lekkość, a jego „Opowieść z Owczej Łąki” z horrorem zdaje się mieć wspólnego bardzo niewiele. Lecz co z tego, skoro tekst wchodzi do głowy gładko niczym królewski tokaj, a i raduje nie mniej od doskonałego trunku? Bliższy klasycznym oczekiwaniom jest „Korzeń wszelkiego zła” Grahama Mastertona: niepokojący i ciekawie eksploatujący tematy a'la „Egzorcysta”, choć nie tak sprawny językowo, jak dzieło Ketchuma. Nasz rollercoaster ma przed sobą kolejną szaloną ewolucję: „Terapeuta” Morta Castle'a to szort rewelacyjnie napisany, mocny w treści, ale… czy rzeczywiście będący horrorem? Chyba jednak nie. Spore oczekiwania wiązać można z Edwardem Lee – ten pan  to gwiazda pierwszej jasności, ale „Matka” akurat nie jest na to dowodem. Z rzeczonego tekstu byłby dumny początkujący autor, lecz twórca „Sukkuba” powinien wbić wzrok w podłogę: historia jest porządnie napisana, acz nie porywa, nie wspominając już o tym, że przypomina odgrzewanie starego kotleta (w paru momentach wyjątkowo niesmacznego). Także Ramsey Campbell w „Tuż za tobą” nie zapisał najlepszych słów w swojej karierze. Niezły pomysł nie wyrwał się z okowów odtwórczości. To już było. Parę razy. I ciekawiej. „Ménage à Trois” F. Paula Wilsona niby również nie wnosi nic nowego, a jednak w historii poszukującej wrażeń erotycznych inwalidki, nawiedzającej w tym celu ciała młodych dziewczyn, jest owe „coś”, co przykuwa do tekstu odpowiednio długo, by należycie go docenić. „Twitterowanie z Cyrku Umarłych” Joe’go Hilla to, z kolei, wyjątkowo udany mariaż klimatów zombiastycznych (opartych na motywie zbliżonym do filmowego „Od zmierzchu do świtu”) z nietypową taktyką narracyjną: ten szort w 100% spisany został w formie… krótkich postów na Twitterze.

 

Dobrze – co wcale nie jest zaskoczeniem – radzą sobie nasi władcy pióra. „Czym jest jasnookie dziecko” Pawła Palińskiego uczy, że nawet moce nadprzyrodzone mogą nie mieć szans z banalnym i bezbrzeżnym złem drzemiącym w ludziach (ciary przechodzą po karku, powaga!). „Pokój z widokiem na koniec” Dawida Kaina ukazuje mroczne skutki walki z życiową nudą: krótko, charakternie i w klimacie zahaczającym o gnosis. Robert Cichowlas w „Zasiedleniu” trąca ulubione przez siebie struny, bowiem wielka część utworu dzieje się w samolocie pasażerskim, któremu pisana jest katastrofa z winy Obcych. Tekst dobry, acz pozostawiający pewien niedosyt: albo czegoś w nim brakuje, albo powstał jako szkic zjawiska większego (w tym wypadku z wielką chęcią poczekamy na ciąg dalszy!). W „Amatorze” Kazimierza Kyrcza Jr. dzieje się niewiele, ale za to konkretnie. Jest to małżeńska historia nienawiści z twistem, którego dostarcza ktoś, komu czynienie zła wychodzi znacznie lepiej niż zniechęconej żonie czy wkurzonemu mężowi. Kyrcz szepcze czytelnikom do ucha, by uważali, czego pragną, bowiem niektóre marzenia mogą się spełnić w naprawdę zaskakujący i nieprzyjemny sposób (czasami z piłą łańcuchową w roli głównej). „Spójrz na to z drugiej strony” Stefana Dardy to następny szort, w którym zło żeruje na pożywce nie do końca szczęśliwego małżeństwa (jest to, nawiasem mówiąc, zaskakująco żywotny lejtmotyw antologii, zwłaszcza w wykonaniu rodzimych twórców), ale autor odrobinę przesadził z fabularną szczodrością, konstruując tekst w oparciu o zbyt wiele założeń, z których z osobna każde ma swoją moc, lecz w gromadzie w znacznej mierze się neutralizują (szalony morderca, telepatyczna komunikacja i jeszcze groźba zza grobu – czyżby 3 in 1?). Aleksandra Zielińska – nie dość, że jedyna przedstawicielka płci pięknej w mrocznym składzie antologii, to jeszcze prawdopodobnie najmłodsza uczestniczka projektu – udowadnia, że nie została zwerbowana przez przypadek. „Ostatnie kuszenie Ewy Betulew” to perełka w stosie krwawych łez „15 blizn”: rzecz doskonała literacko (zaskakująco dojrzała technicznie) i rewelacyjna klimatycznie (podobnie jak tekst Ketchuma, „Kuszenie…” jest mocno oparte o konteksty, jego lekturze sprzyja szerszy ogląd horyzontu literatury światowej). Pewne rozczarowanie wiąże się z „Końcem miasta” Jacka Rostockiego – tekst ten koresponduje z „Wyborem Lucy” z „11 cięć”, ale o ile wcześniejsze opowiadanie zwalało z krzeseł i z powodzeniem można je było uznać za jedno z lepszych w całej antologii, to następca utknął głęboko w jego cieniu: te same postaci, zbliżone motywy fabularne i koncepcja bez kompozycyjnego i treściowego łupnięcia pioruna… Niesprawiedliwością byłoby narzekać, bo Rostocki pisze sprawnie, lecz z zachwytami trzeba poczekać. I wreszcie, last but not least, Łukasz Śmigiel, który zamyka księgę, tym razem stosunkowo krótką opowieścią „Mściciel krwi”, opartą na pomysłach rodem z „Decathexis”. Kto już zna pozszywanego z ludzkich resztek detektywa Doomsdaya Ceplebota, ten z pewnością doceni jego nowe kłopoty oraz wrodzony (wszyty?) wdzięk nietuzinkowego golema. Kto nie poznał wcześniej, ma właśnie okazję. „Mściciel…” jest tekstem mocno sfabularyzowanym, niemal przygodowym, ale wspaniale osadzonym w świecie wyklutym z najgorszego koszmaru. Dobre gore, dobra sensacja i… wszyscy zadowoleni!

 

„15 blizn” umyka sprawnemu i obiektywnemu osądowi. Jest to zbiór bardzo nierówny, niezwykle szeroki w ujęciu klimatycznym i warsztatowym. Niejednorodność antologii jest jej siłą, lecz i słabością. Szaleńczy rollercoaster emocji i stanów potrafi dostarczyć potężnych wrażeń, ale i zmęczyć. Obok opowiadań z najwyższej półki, doskonale skonstruowanych i rewelacyjnie pomyślanych, miejsce w książce znalazły historie pisane na zamówienie (niewykluczone, że na kolanie) i zapewne pod presją czasu. Z drugiej strony, bardzo niewiele jest możliwości zderzenia w jednym tomie tak wielu spojrzeń na literaturę grozy. Eklektyczny dobór twórców i ich dzieł powoduje, że każdy znajdzie tutaj coś dla siebie, choć – jest to transakcja wiązana – każdy też się czymś zniechęci. W ujęciu czysto matematycznym, suma działania wychodzi na plus i takie też są wrażenia z lektury wszystkich piętnastu makabrycznych szortów. Tego typu eksperymentom warto powiedzieć stanowcze „tak” (ale, zarazem, mieć nadzieję, że kolejna odsłona będzie bardziej dopieszczona, choćby wiązało się to z odchudzeniem jej masy).