Recenzja książki "Potwory. Historia zbrodni i okrucieństwa"

Simon Sebag Montefiore. Potwory. Historia zbrodni i okrucieństwa.
Dostępność: 1-2 dni robocze
Cena: 44,90 zł  49,90

Historia to niewiele więcej niż rejestr zbrodni, szaleństw i nieszczęść ludzkości
Edward Gibbon

Takim też cytatem rozpoczyna się książka Simona Sebaga Montefiore, opowiadająca historię 101 największych zbrodniarzy i morderczyń w dziejach ludzkości. Naturalnie, z tezą XVIII-wiecznego historyka angielskiego można się nie zgodzić, przedstawiając historię miłości i dobra, ale dla lepszego kontrastu warto zagłębić się w mroczne karty ludzkiej kroniki, splamionej krwią milionów ludzi.

Całość przeprowadzona jest w porządku chronologicznym, poczynając od fenickiej księżniczki Izebel, a kończąc na Pablo Escobarze i Osamie bin Ladenie. Omówienie każdego z tych okrutników poprzedzone jest krótkim wstępem, dającym przedsmak makabry, z którą będziemy mieli do czynienia, oraz cytatem – czy to pochodzącym z ust samego zwyrodnialca (niektóre brzmią okropnie), czy też jego ofiar, przeciwników, historyków albo sędziów. Do każdej postaci dodany jest wizerunek, aby czytelnik na własne oczy zajrzał w jądro ciemności. Wiele podobizn to reprodukcje dzieł artystycznych, co nadaje książce również waloru estetycznego.

Genialnym pomysłem, świadczącym o niezwykłej erudycji autora i jego współpracowników, Johna Bew i Martyna Framptona, są różnorakie dodatki łączące się z daną postacią. I tak np. zapoznając się z historią występnego papieża Jana XII, można stronę dalej dowiedzieć się szczegółów o tzw. pornokracji, kiedy umysłami i poczynaniami biskupów Rzymu kierowały ladacznice. Rozpiętość nawiązań jest bardzo duża, ale zawsze są one trafne. Z taką nicią wzajemnych analogii nie spotkałem się nigdy wcześniej w książce historycznej, zaś sam pomysł jest rewelacyjny i godny naśladowania.

Jednak najważniejszą zaletą recenzowanej pozycji jest solidna porcja wiedzy o złu wcielonym w ludzką postać. Na podstawie lektury można wyciągnąć wniosek, że największe prawdopodobieństwo korozji niegodziwością występuje pośród ludzi rządzących i przesyconych ambicją rządzenia, wszystko jedno czy mężczyzn, czy kobiet. Wynika to bardziej z możliwości czynienia zła, jakie daje władza, niż zwyczajnego bycia niedobrym. Po prostu wysokie stanowisko stwarza sposobność zbrodni na ogromną skalę, co na szczęście skrzętnie odnotowują historycy (lub wyręczający ich poeci, jak celnie zauważył w „Który skrzywdziłeś” Czesław Miłosz). Lecz w „Potworach” znalazło się też miejsce dla psychopatów, seryjnych zabójców, kanibali bądź też fanatyków religijnych. To z kolei stanowi inną cechę charakterystyczną książki – oprócz kanonu wykolejeńców w rodzaju Hitlera, Lenina, Elżbiety Batory i Czyngis-chana, można znaleźć osoby mniej znane, a tym samym wzbogacić swoją znajomość historii okropieństwa.

Nie ma co ukrywać, że książka Simona Sebaga Montefiore jest pozycją nad wyraz udaną, zarówno jeśli chodzi o treść, jak i formę. Nie jest to traktat o złu, lecz zestaw przypadków, na bazie których można samemu pokusić się o refleksję nad naturą zła, zwłaszcza zaś motywami jego czynienia.
Wydanie jest równie znakomite, co tekst – twarda okładka, setki reprodukcji oraz dziesiątki stronic zrobionych w niesztampowy sposób, wszystko to dopełnia obrazu znakomitej publikacji.