"Zarys wierzeń plemion celtyckich" - recenzja książki

Autor: Aleksander Krukowski
Korekta: Bartek 'barneej' Szpojda
17 listopada 2013

Rzetelność i pasja

Celtowie to lud, który miał ogromne znaczenie od mniej więcej V wieku p.n.e. Obok konkurencyjnej kultury scytyjskiej i greckiej, to właśnie Celtowie wprowadzili szeroko rozumianą cywilizację europejską w epokę żelaza, dominując rozwój metalurgii w tamtym okresie. Kiedy jednak w pierwszych wiekach nowej ery Rzym podporządkował sobie większość terytoriów Europy, w tym także część celtycką, lud ów dokonał kolejnej rewolucji, tym razem w sferze religii. Nigdy nie wytrzebione wierzenia celtyckie zaczęły powracać przy pierwszych oznakach politycznej słabości najeźdźcy. Nastąpił nie tylko powrót do wierzeń sprzed agresji Imperium, lecz także "uceltowienie" rzymskiego panteonu, co było procesem o zaskakującym wektorze. To on właśnie – jego treść, przebieg i skutki – stanowią przedmiot zainteresowań Agnieszki Bartnik w książce Zarys wierzeń plemion celtyckich.

Kiedy mówimy o Celtach, w rzeczywistości odnosimy się do całego zbioru licznych plemion, tworzących nieraz wewnętrzne formacje kulturowe o rozmaitym zasięgu i stopniu oddziaływania. Nie sposób zatem ustalić jednolitej wersji mitologii, obowiązującej w sposób ahistoryczny i niezależny od różnic kulturowych (z podobnymi problemami spotykają się wszyscy badacze mitologii, z Janem Parandowskim na czele). Stąd Agnieszka Bartnik pokusiła się jedynie o zaznaczony w tytule zarys, co było alternatywą dla ukazania każdego z wierzeń z wielu perspektyw i w sposób dynamiczny, to znaczy zmienny historycznie. Tego typu opracowanie, choć poznawczo z pewnością zasadne, byłoby zdecydowanie mniej atrakcyjne dla potencjalnego czytelnika, zwłaszcza czytelnika niefachowego, zainteresowanego tematem w ujęciu popularnym. Zarys wierzeń plemion celtyckich natomiast doskonale nadaje się dla takich czytelników. Wskazywanie dynamiki wewnętrznych przeobrażeń zostaje dawkowane w umiarze, dzięki czemu narracja jest zwarta i nie popada w zbytnią drobiazgowość, zachowując jednocześnie naukową rzetelność.

Niewątpliwą zaletą książki jest jej świeżość i aktualność. Nie ujmując niczego autorce, trzeba zaznaczyć, że jednym ze źródeł owej świeżości jest brak podobnych publikacji w Polsce. Zarys wierzeń plemion celtyckich podejmuje temat tak ciekawy, jak i nierozpoznany na gruncie rodzimej nauki. W żadnym wypadku nie oznacza to, że wobec braku konkurencji, książka prezentuje złą jakość – przeciwnie, autorka sięga zarówno do antycznych źródeł (rzymskich przekazów i celtyckich sag), jak i późniejszych (w tym najnowszych) opracowań, prezentując bardzo aktualne wyniki prac pokoleń nieobecnych u nas antropologów, historyków i kulturoznawców.

Studium podjęte przez polską badaczkę jest imponujące nie tylko ze względu na swoją wnikliwość, lecz także na szeroki zarys podejmowanej tematyki. Część pracy poświęcona mitologii ukazana jest w dość tradycyjny sposób, próbujący zrekonstruować pewnego rodzaju strukturę panteonu: ukazać grupy bóstw, tworzące pewnego rodzaju hierarchię czy wchodzące w rozmaite zależności, pary, triady (to ostatnie bardzo charakterystyczne właśnie dla Celtów). Natomiast pozostałe części koncentrują się wokół sprawowania opisywanych wierzeń – opisują święte miejsca, kapłanów (druidów), magiczne ptaki i święte zwierzęta. Nie zabrakło przy tym nowoczesnych (by nie powiedzieć "modnych") aspektów i ujęć, na przykład perspektywy genderowej, w obrębie której ukazany został status kobiet w kulturze i wierzeniach dawnych Celtów (zarówno w mitologii – gdzie pojawiały się boginie o bardzo dużym znaczeniu, jak i w religijności – gdzie spotykano druidki).

Wisienką na torcie jest znajdujący się w aneksie "wykaz filmów i seriali". Serio: Agnieszka Bartnik zadała sobie dodatkowy trud, by podzielić się z czytelnikami wyborem starszych i nowszych produkcji kinowych i telewizyjnych, które traktują o opisanych przez nią wierzeniach. Tym gestem autorka udowadnia nie tylko swoją orientację w temacie (który, jak widać, stanowi jej autentyczną pasję), lecz także pokazuje w praktyce żywotność tradycji, którą odtwarza. Choć i bez tego Zarys wierzeń plemion celtyckich godny byłby polecenia, myślę że ten dowód oddania podkreśla, jakie namiętności stoją za tą publikacją. W takiej sytuacji nie można się nią rozczarować.

Zarys wierzeń plemion celtyckich

Autor: Agnieszka Bartnik
Wydawnictwo: Universitas
Miejsce wydania: Kraków
Wydanie polskie: 8/2013
Liczba stron: 316
Format: 150x235 mm
Oprawa: miękka ze skrzydełkami
ISBN-13: 9788324222711
Wydanie: I
Cena z okładki: 42 zł


blog comments powered by Disqus