A. Posamentier, I. Lehmann "Niezwykłe liczby Fibonacciego. Piękno natury i potęga matematyki" - recenzja książki

Autor: Aleksander Krukowski
Korekta: Dagmara Trembicka-Brzozowska
15 lutego 2015

Mało pociągający ciąg

Seria Na ścieżkach nauki wydawnictwa Prószyński i S-ka to jedna z najbardziej lubianych przez czytelników serii książek popularnonaukowych wydawanych w Polsce. Paradoksalnie fakt ten wynika z humanistycznych zainteresowań wielu młodych Polaków. Fizyka, chemia, matematyka w wydaniu szkolnym wielce ich nudziły i nudzą. Nie można przy tym przypisywać tej nudy do przedmiotów jako takich, to raczej nauczyciele i autorzy podręczników niekoniecznie potrafili znaleźć język, którym dotrzeć mogli do młodzieńczej wyobraźni. I te zmarnowane w szkolnych klasach godziny skutecznie odpracowują teraz autorzy z serii Na ścieżkach nauki, nie tylko wracając do szkolnych zagadnień (tak naprawdę wychodzą daleko poza nie), ale przede wszystkim dając niezwykle cenną wiedzę: o konstrukcji świata, w którym żyjemy, o historii nauki i o tym, co jeszcze jest do zrobienia na jej rozległych polach.

Książka Alfreda Posamentiera i Ingmara Lehmanna Niezwykłe liczby Fibonacciego. Piękno natury i potęga matematyki, jak wskazuje tytuł, poświęcona jest ciągowi Fibonacciego i powiązanemu z nim złotemu podziałowi. Ciąg Fibonacciego wyróżnia się tym, że jego każdy kolejny wyraz równy jest sumie dwóch poprzednich. Jeśli ciąg rozpoczyna się od 0 (F0=0), a kolejny jego wyraz to jeden (F1=1), to następny wyniesie 1 (F2=F0+F1=0+1=1), następny 2 (1+1), następne 3 (1+2), 5 (2+3), 8, 13, 21 i tak dalej. Ciąg ten podał Leonard z Pizy (zwany Fibonaccim) w dziele Liber abaci z 1202 roku, zastanawiając się nad... matematycznym opisem sposobu rozmnażania królików. To nie jedyny dziwny aspekt historii ciągu, a Alfred Posamentier i Ingmar Lehmann wytropią je wszystkie dla swoich czytelników.

W recenzowanej pracy można wyróżnić dwa odmienne sposoby ukazywania problemów matematycznych. Jeden z nich będzie homogeniczny, odwołujący się do innych zjawisk matematycznych - trójkąta Pascala, ułamków łańcuchowych, wzoru Bineta na obliczenie wybranego wyrazu ciągu itd. Drugi ma charakter pragmatyczny, to znaczy poszukuje liczb Fibonacciego w naturze i kulturze: w przyrodzie, sztuce, architekturze, muzyce. Jednak każdy z rozdziałów okraszony jest bardzo dużą (największą chyba w tej serii) liczbą wzorów, tabel, wykresów, diagramów i ilustracji.

Niestety, wywody matematyczne autorów nie zawsze zachowują czytelność. Bardzo trudno jest nadążyć za naukową narracją i nie wszystkie elementy wyłożone są w jasny sposób. Miejscami brakuje uzasadnień dla takich, a nie innych rozwiązań. O ile fragmenty związane z matematyką są trudne, to fragmenty związane z naturą i kulturą bywają naiwne. Na przykład założenie, że Mozart komponował sonaty w oparciu o liczby Fibonacciego wydaje się myśleniem życzeniowym. Nie można zaprzeczyć, że kompozycje muzyczne mogą wykazywać struktury podobne do ciągów matematycznych, nie wydaje się jednak, by to podobieństwo leżało w intencji kompozytorów (choć w muzyce XX i XXI wieku takie intencje się oczywiście zdarzają). Na dodatek autorzy powołują się na inne "obecności" ciągu, na przykład w architekturze egipskich piramid, które już przed wydaniem książki (anglojęzyczny oryginał pochodzi z 2007 roku) zostały uznane za mity i obalone przez innych naukowców. A gdy niknie pełna wiarygodność Posamentiera i Lehmanna, jak możemy odróżnić prawdę od kolejnych mitów?

Niestety, Niezwykłe liczby Fibonacciego. Piękno natury i potęga matematyki to do tej pory najbardziej rozczarowująca pozycja z serii Na ścieżkach nauki. Jest trudna, miejscami niezrozumiała, a jednocześnie nie do końca prawidłowa. Miesza twardą naukę z narosłymi na niej mitami. Sam pomysł, by pokazać przyrodę i twórczość człowieka przez pryzmat matematycznego ciągu jest fantastyczny i bardzo pobudzający wyobraźnię (aż do cienkiej granicy szaleństwa, jak pokazywał film Pi z 1998 roku), jednak wymaga lepszej realizacji.

Niezwykłe liczby Fibonacciego. Piękno natury i potęga matematyki

Autor: Alfred S. Posamentier
Wydawnictwo: Prószyński i S-ka
Miejsce wydania: Warszawa
Wydanie polskie: 11/2014
Seria wydawnicza: Na ścieżkach nauki
Liczba stron: 408
Format: 142x202 mm
Oprawa: miękka
ISBN-13: 9788379610723
Wydanie: I
Cena z okładki: 44,00 zł


blog comments powered by Disqus