Recenzja książki "Gnoza, gnostycyzm, literatura"

Autor: Aleksander Krukowski
Korekta: Bool
2 listopada 2012

www.gildia.pl
Gnoza, gnostycyzm, literatura.
Dostępność: 1-2 dni robocze
Cena: 32,20 zł 46,00 zł
dodaj do koszyka

Wydawnictwo Nomos kojarzone jest z tego, że choć wydaje książki naukowe, to są to książki, które chce się czytać. Ich tematyka jest często popularna, lecz metoda zawsze trzyma się rygorów naukowych, przez co publikacje stają się podwójnie wartościowe. Podobnie jest w przypadku "Gnozy, gnostycyzmu, literatury", unikalnej na polskim gruncie próby powiązania ze sobą elementów wyliczonych w tytule.

O ile książki, w obrębie których chciano połączyć jakąś transcendentną doktrynę z literaturą, pojawiają się co jakiś czas na Zachodzie, o tyle w Polsce ten kierunek badań nie jest specjalnie popularny. Zdarza się od czasu do czasu jakiś wyjątek, lecz kompleksowego ujęcia próżno szukać. "Gnoza, gnostycyzm, literatura" to także próba skromna, co nie ujmuje jej jednak wagi i powagi.

Na zbiór składają się teksty zgrupowane w dwie części. Pierwsza, "Gnoza, gnostycyzm, manicheizm - u źródeł doświadczenia i tradycji", zawiera teksty związane z historyczną gnozą, rozkwitającą i wywierającą wyraźny wpływ kulturowy w pierwszych wiekach naszej ery. Natomiast część druga, dużo obszerniejsza, zatytułowana "Gnostyckie pokusy literatury XIX i XX wieku" dostarcza przekrojowego przeglądu gnostyckich elementów w praktyce pisarskiej nowoczesności. W zbiorze zamieszczono teksty zarówno religioznawców, filozofów, jak i literaturoznawców, co daje wielowymiarowe podejście do przedmiotu i wymusza zarazem interdyscyplinarność badaczy.

Uwagę jednak zwraca fakt, że w zdecydowanej większości artykułów mowa o gnostyckich elementach w obrębie jakiegoś - wybranego, konkretnego - dzieła literackiego. Jerzy Prokopiuk pisze o "Królestwie bezprzestrzennym" Brunona Goetza, Katarzyna Szewczyk-Haake o "Joachimie Achim" Jerzego Hulewicza, Anna Zasuń o "Demianie" Hessego, Anna Chudzińska-Parkosadze o "Misztrzu i Małgorzacie", Mirosław Piróg o "A jeśli nasz świat jest ich rajem?" Dicka i tak dalej. Rzadziej zdarzają się próby szerszego zakreślenia problemu, jak na przykład w tekście Wojciecha Gutowskiego "Gnostyczne światy Młodej Polski. Prolegomena" czy bardzo ciekawym tekście Anny Sobolewskiej "Między gnozą a cybernetyką. Mity polskiej fantastyki".

Czego w "Gnoza, gnostycyzm, literatura" zabrakło, to próby teoretycznego uchwycenia relacji pomiędzy gnozą a praktyką pisarską w ogóle. Wspomina się we wstępie o pewnych spostrzeżeniach Marii Podrazy-Kwiatkowskiej na temat tendencji pisarzy do sięgania po transcendencję jako obszar niewyrażalnego, stanowiący literackie wyzwanie, lecz tego typu refleksji niestety nikt nie podjął (lub podejmowana była na marginesach analiz i interpretacji).

"Gnoza, gnostycyzm, literatura" budzi nadzieję na to, że tego typu publikacje z pogranicza filozofii, religioznawstwa i literaturoznawstwa pojawiać się będą u nas częściej.

Gnoza, gnostycyzm, literatura

Redakcja: Mariusz Dobkowski, Artur Jocz, Barbara Sienkiewicz
Wydawnictwo: Nomos
Miejsce wydania: Kraków
Wydanie polskie: 3/2012
Liczba stron: 290
Format: 160 x 235 mm
Oprawa: miękka
ISBN-13: 9788376880822
Cena z okładki: 46 zł


blog comments powered by Disqus