"Odkrywanie Hobbita J.R.R.Tolkiena" - recenzja książki

Autor: Tomasz Nowak
Korekta: Jakub "Qbuś" Nowak
4 kwietnia 2013

Odkopywanie początków spod popiołów czasu
 
Kinowa premiera Władcy Pierścieni zaowocowała wysypem zarówno różnych edycji książek Tolkiena, jak i książek o samym autorze. Ukazało się natomiast stosunkowo mało publikacji koncentrujących się wyłącznie na samym Władcy. Prawdę mówiąc, nie przypominam sobie żadnej… W przypadku Hobbita jest zupełnie inaczej. Po znakomitej edycji Hobbita z objaśnieniami wydawnictwo Bukowy Las wprowadza czytelnika na wyższy poziom wtajemniczenia, prezentując studium tekstu powieści. I choć Olsen już na wstępie zapewnia, że nie będzie wdawał się w stricte naukowe dywagacje, ciekawe tylko dla specjalistów, to jednak lektura jego książki wymaga od odbiorcy sporego zaangażowania.
 
Po pierwsze, autor w swej interpretacji nieustannie odnosi się do tekstu. Analizuje go rozdział po rozdziale – wszystkie kluczowe wydarzenia, ewolucję postaci (głównie oczywiście samego Bilba), elementy fabuły i narracji, a także często niedocenianą poezję. Nie jest przy tym naukowcem badającym wszystko dogłębnie "szkiełkiem i okiem", a raczej badaczem-pasjonatem wskazującym pewne wątki i związki, które łatwo przeoczyć – jak wynika z przypisów – szczególnie w polskich przekładach. Niemniej lektura Odkrywania, pomimo jasnej struktury i konkretnych odnośników (sprytnie przypisanych przez wydawcę do wyżej wymienionego "własnego" Hobbita z objaśnieniami), nie będzie łatwa dla tych, którzy nie znają tekstu powieści naprawdę dobrze.
 
Po drugie, rozważania i obserwacje Olsena dotyczą konkretnych edycji powieści. To zdumiewające, jak ewoluowała ona pod piórem Tolkiena, już od wydania drugiego, aż po edycje z lat 60., kiedy to autor dostosował ją w pełni do wymogu spójności z Władcą Pierścieni. To właśnie tłumaczenie tego ostatniego, "najnowszego" wydania ukazuje się od lat w języku polskim i tylko ono jest nam znane. Tymczasem Hobbit przez dwie dekady pozostawał książką samodzielną, w której autor stopniowo wprowadzał zmiany zgodne z tworzoną już sagą, nieznaną wówczas szerokiemu gronu czytelników. Dlatego też do lektury Odkrywania bardzo przydatny jest… Hobbit z objaśnieniami, w którym (w ramach owych objaśnień) pojawiają się między innymi oryginalne, potem zmieniane passusy tekstu.
 
Takie odniesienia do oryginału prowadzą do kwestii trzeciej, jakże niemodnej w dobie "przeżuwania masy produktów kulturalnych". Odcinając czytelnika od skojarzeń z Władcą Pierścieni (każdy czytelnik opracowania Olsena już po paru stronach zrozumie, jakie to niełatwe zadanie), autor skłania do "zatrzymania i rozejrzenia się" po Hobbicie jako książce samodzielnej. Jej konstrukcji i wydźwięku bez gonitwy za akcją, bez snucia domysłów "co będzie dalej".
 
Książka uwypukla maestrię Tolkiena jako narratora opowieści dla dzieci, nieunikającego tematów trudnych czy drastycznych, ale serwującego je zawsze z wyczuciem. Ukazuje go również jako niesamowicie twórczego autora wracającego do pewnych konceptów (w tym swoich własnych), które na przykład wyjęte z Hobbita powracają potem zmodyfikowane we Władcy. Czyż nie brzmi bowiem znajomo tytuł jednego z rozdziałów: Powrót króla?
 
Odkrywanie Hobbita to zatem lektura wymagająca, ale w zamian za zaangażowanie oferująca wiedzę, której nie sposób posiąść, czytając pojedyncze notki czy artykuły interpretujące fragmenty twórczości profesora. Całościowe ujęcie, odwołania do wydań historycznych i przemyślane spojrzenie Olsena – także profesora, a zarazem fana twórczości Tolkiena – razem tworzą niepowtarzalną perspektywę. Jest to pozycja przeznaczona głównie dla tych, którzy pragną wniknąć w jej głąb, nie bojąc się przy tym faktu, iż Hobbit u zarania a Hobbit współczesny – szczególnie ten znany z kinowego ekranu – to nie zawsze ta sama postać. Czyż nie jest to fascynujące już samo w sobie?

Odkrywanie Hobbita J.R.R. Tolkiena

Autor: Corey Olsen
Tłumaczenie: Agnieszka Sylwanowicz
Wydawnictwo: Bukowy Las
Miejsce wydania: Wrocław
Wydanie polskie: 11/2012
Tytuł oryginalny: Exploring J.R.R. Tolkien’s "The Hobbit"
Liczba stron: 328
Format: 135x205 mm
Oprawa: miękka ze skrzydełkami
ISBN-13: 9788362478866
Wydanie: I
Cena z okładki: 36,90 zł



blog comments powered by Disqus