Recenzja książki "Aimée & Jaguar"

Autor: Przemek Szymczak
18 lipca 2008

Historię Aimée i Jaguara mogłem do tej pory poznać jedynie poprzez nakręcony w 1999 roku film (reż. Max Färberböck). Teraz, dzięki wydawnictwu Czarne, miałem okazję przeczytać wreszcie książkę, która była podstawą filmowego scenariusza. Po czternastu latach od jej pierwszego, wydania Erica Fischer może po polsku opowiedzieć historię o miłości dwóch kobiet w czasie i miejscu najmniej sprzyjającym temu uczuciu – w Berlinie, w roku 1943.

Lilly Wust, czyli Aimée, jest żoną niemieckiego oficera. Podczas gdy jej mąż walczy na froncie, ona pozostaje w Berlinie z czwórką dzieci. Tutaj też poznaje Felice Schragenheim, Jaguara, żydowską dziewczynę ukrywającą swoje pochodzenie. Lilly i Felice coraz bardziej zbliżają się do siebie, nieuchronnie niczym dwa magnesy. Bardzo szybko rodzi się między nimi uczucie – tak prawdziwe i silne, że aż dziwne w tych niespokojnych czasach. A może właśnie nie powinno zdumiewać to, że Aimée z Jaguarem przeżywają swoją miłość bardzo intensywnie, mając jednocześnie przez cały czas świadomość niebezpieczeństwa zagrażającego ich szczęściu. Bo Berlin czterdziestego trzeciego roku jest bardzo niebezpiecznym miejscem. Nieustanne naloty, gestapo, problemy z żywnością, ludzka niegodziwość, wreszcie coraz cięższe represje wobec mieszkających jeszcze w Niemczech Żydów.

Tę dramatyczną historię Erica Fischer spisała po odbyciu wielu godzin rozmów z Lilly Wust. I choć nie da się ukryć, że wspomnienia Aimée są w tej książce najważniejsze, autorka nie poprzestała na tym. Odszukała innych żyjących jeszcze świadków wydarzeń sprzed ponad pięćdziesięciu lat. Tok powieści często przerywany jest, by dopuścić te osoby do głosu. Dzięki nim wprowadzony jest niejako drugi poziom narracji, a czytelnik poznaje opisane już sytuacje i wydarzenia od nieco innej strony, bardziej obiektywnie. Erica Fischer dotarła ponadto do wielu dokumentów związanych z osobami Lilly i Felice. Dają one bardziej ogólny obraz traktowania berlińskich Żydów.

Ten problem jest drugim wątkiem książki. Autorka przedstawia sposób postępowania władz hitlerowskich wobec Żydów. Szczegółowo opisuje ich pogarszającą się z dnia na dzień sytuację, coraz bardziej uciążliwe ograniczenia i nakazy. Przedstawia również to, w jaki sposób Żydzi radzili sobie z takimi warunkami życia i jak na różne sposoby próbowali przeciwstawiać się tym represjom. Na uwagę zasługuje tu zarówno wymowa przedstawionych faktów, która doskonale współgra z główną historią, jak i dokładność, z jaką Erica Fischer zebrała i opracowała potrzebne materiały.

Książka zawiera ponadto pokaźną ilość zdjęć. Są na nich dokumenty i listy oraz, co najważniejsze, same główne bohaterki. Książka i bez nich byłaby doskonała, ale umieszczenie ich wspaniale uzupełnia opowieść.

Choć historia miłości Aimée i Jaguara jest dramatyczna, autorka przedstawia ją z pewnym dystansem, jakim cechują się zazwyczaj dokumenty. Chciałoby się powiedzieć „na chłodno”, ale wcale tak nie jest. Mimo że „Aimée & Jaguar” jest bardziej dokumentem niż beletrystyką, widać w powieści zaangażowanie samej autorki. Ma dla swoich bohaterek wiele ciepła i zrozumienia. Akurat tyle, by nie zakłócić toku relacji, ale pozwolić czytelnikowi identyfikować się z bohaterkami, a nie tylko analizować sytuację. Historia tych dwóch kobiet jest jak wizyta w zamieszkałym domu. Pełno w niej drobiazgów, w których można wyczuć, że jest żywa. Może dlatego czytając książkę tak łatwo zbliżyć się do Lilly i Felice.

Warto również zwrócić uwagę na podejście autorki do niełatwego miejscami tematu miłości dwóch kobiet. Przez całą książkę, od samego początku, Erica Fischer traktuje to uczucie jak coś zupełnie naturalnego. Nie opisuje go jak sensacji, nie tłumaczy i nie wyjaśnia, ponieważ nie ma takiej potrzeby. Nie czyni z lesbijskiej miłości bohaterek tematu, który przesłoni inne ich cechy. Dzięki temu ma możliwość przedstawienia swoich postaci w sposób wielowymiarowy, nie ryzykując, że czytelnik dokona pobieżnego zaszufladkowania Lilly i Felice.

„Aimée & Jaguar“ to „historia pewnej miłości”, jak głosi napis na okładce. Ale na jej stronach odnaleźć można przejmującą opowieść o trudnych czasach, o walce toczącej się daleko poza linią frontu, o wielkim szczęściu i nieszczęściu. Słowem, o ludziach, po prostu.

A na koniec, choć bardzo nie lubię takich zdań, pozwolę sobie powiedzieć, że jest to jedna z lepszych pozycji, które pojawiły się i jeszcze pojawią w naszych księgarniach w tym roku. Warto po nią sięgnąć, a można by nawet pokusić się o stwierdzenie, że powinno się to zrobić. Bo najważniejszą zaletą tej powieści jest udzielana lekcji tolerancji.

Aimée i Jaguar. Historia pewnej miłości, Berlin 1943

Autor: Erica Fischer
Tłumaczenie: Katarzyna Weintraub
Wydawnictwo: Czarne
Wydanie polskie: 5/2008
Liczba stron: 344
Format: 125x205 mm
Oprawa: miękka
ISBN-13: 978-83-7536-034-9
Wydanie: I
Cena z okładki: 35 zł


blog comments powered by Disqus