Erich Fromm "O sztuce miłości" - recenzja książki

Autor: Aleksander Krukowski
Korekta: Beata Liwoch
29 kwietnia 2015

www.gildia.pl
O sztuce miłości.
Dostępność: 1-2 dni robocze
Cena: 18,10 zł 25,90 zł
dodaj do koszyka

Sztuka i rzemiosło

Erich Fromm jest autorem wyjątkowo poczytnym jak na filozofa i psychoanalityka. Choć tworzył w latach 40.-70. ubiegłego stulecia, jego książki nadal są popularne i nadal oddziałują na kulturę, nawet jeśli wpływ ten jest subtelny i nie do końca uświadomiony (jak na przykład rozróżnienie "być" i "mieć"). O sztuce miłości to traktat z 1956 roku, w którym autor rozważa tytułowe zagadnienie miłości w sposób zarówno przystępny, jak i wpływowy.

Próby opisania miłości są stare jak literatura. Od Ars amandi Owidiusza po Nowoczesną sztukę chędożenia Boya-Żeleńskiego i dalej, pisarze próbowali wyjaśnić fenomen miłości, różnie ją rozumiejąc. Także psychoanaliza, której adeptem był Fromm, dostarczała własnych opisów. I to stanowi jeden z punktów wyjścia dla rozważań Fromma: przeciwstawienie się tradycji psychoanalitycznej w jej freudowskiej linii. Freud rozumiał miłość jako narzędzie libido i był w tym podobny do darwinistów, głoszących, że miłość jest tylko narzędziem doboru naturalnego ułatwiającym przetrwanie gatunku (z tą różnicą, że celem libido nie jest prokreacja). Dla Fromma jest zupełnie odwrotnie: podstawowym uczuciem (albo "zjawiskiem", "fenomenem", bo podkreśla on, że miłość jest czymś większym i bardziej podlegającym woli niż uczucia) jest miłość, z której może się zrodzić pożądanie erotyczne. Oczywiście namiętność może objawić się samoistnie, ale jest wtedy niedoskonała, przede wszystkim zaś funkcjonuje w oderwaniu od miłości: nie wytwarza jej jako efektu sublimacji.

Fromm wyraźnie oddziela miłość od pożądania, podobnie czyni też z miłością i zakochaniem. To chyba element traktatu, który najsilniej przeniknął do myślenia powszechnego. Fromm argumentuje, że zakochanie jest stanem chwilowej fascynacji, opartym w dużej mierze na projekcji, czyli idealizacji przedmiotu zakochania w taki sposób, by spełniał marzenia zakochanego. Z czasem doświadczenie przekreśla projekcje, idealizacja jest coraz trudniejsza, dodatkowo pojawia się nuda bądź rutyna, aż w końcu zakochanie mija. Miłość natomiast jest czymś bardziej trwałym. Przynajmniej pod względem czasowym, bo jakościowo miłość podlega modyfikacjom i to, zdaniem Fromma, umożliwia nam mówienie o "sztuce miłości". Dynamika miłości sprawia, że możemy nad nią pracować, możemy - teoretycznie i praktycznie - zgłębiać jej tajniki i doskonalić się w niej.

Oczywiście sztuka ta, jak każda inna, nie jest łatwą. Fromm wykłada teorię miłości, mając przy tym świadomość, że praktyka jest o wiele trudniejsza. Po lekturze książki należy jednak przyznać, że i teoria nie należy do najłatwiejszych. Fromm bierze pod uwagę wiele czynników: relacje rodzicielskie, które rzutują na charakter i późniejsze uwarunkowania; konieczność pracy nad sobą i (nienarcystycznego) pokochania siebie; kwestię odrębności osób połączonych miłością, które zarazem zachować muszą swoją indywidualność i inne.

Dla autora Ucieczki od wolności (1941) miłość wiąże się nierozerwalnie także z tą kategorią. Nie ma miłości bez wolności. Tylko wolni możemy kochać. Paradoksalnie to właśnie lęk przed samotnością sprawia, że rezygnujemy z wolności, uciekając w alkohol i narkotyki (przy czym Fromm pisze to zanim LSD rozpowszechniło się w kręgach kontrkulturowych), próbujemy żyć według cudzych zasad, reguł i kodeksów, wreszcie uciekamy w twórczość artystyczną - która też wiąże się ze sztuką, lecz pozwala nam obcować jedynie z samym sobą. Tymczasem to miłość jest prawdziwym remedium na samotność, trzeba tylko rozpoznać jej naturę i być do niej wolnym.

Choć O sztuce miłości powstało prawie 60 lat temu, zawiera wiele aktualnych wątków i sprawdzonych prognoz. Materialny świat, w jakim żyjemy, utrudnia autentyczną miłość. Proponuje nam różne zamienniki, które, choć dają chwilowe zapomnienie, pogłębiają w istocie uczucie izolacji i osamotnienia. Książka Fromma pozostaje zatem próbą przywrócenia człowieka do miłości, nauczenia go czy zainicjowania procesu doskonalenia, dla dobra jednostki i nas wszystkich.

O sztuce miłości

Autor: Erich Fromm
Wydawnictwo: Rebis
Miejsce wydania: Poznań
Wydanie polskie: 1/2012
Tytuł oryginalny: The Art. Of Loving
Liczba stron: 136
Format: 125x195 mm
ISBN-13: 9788371209956
Cena z okładki: 25,90


blog comments powered by Disqus