"Zagadka nieskończoności" - recenzja książki

Autor: Aleksander Krukowski
Korekta: Agata "Bulehithien" Wiśniecka
10 września 2013

Na kwantowych językach

Nieskończoność. Wzniosła, romantyczna koncepcja wolności nieskrępowanej przez umysł. Nieograniczonej i niepojętej. Koncepcja znienawidzona przez naukowców, dla których oznacza nie wolność, a porażkę. Bowiem w fizyce wynik nieskończony mówi tylko jedno: w twoim rozumowaniu pojawił się błąd!

Książka Franka Close'a śledzi historię najbardziej irytującej nieskończoności, jaka spędzała sen z powiek najwybitniejszym fizykom teoretycznym przez ponad ćwierć wieku. Pojawiła się ona w elektrodynamice kwantowej oraz w kwantowej teorii pola, dzięki której próbowano – z ogromnymi problemami – pogodzić mechanikę kwantową z teorią względności.

Zagadka nieskończoności. Kwantowa teoria pola na tropach porządku wszechświata zbliża się czasem w swej formie do powieści. Choć jest książką bez wątpienia popularnonaukową, to narracja prowadzona jest w taki sposób, że czytelnik może niekiedy dać się zmylić. Bo o ile opisy poszczególnych teorii, próby ich wyjaśnienia i zilustrowania przypominają nam co jakiś czas, z jakiego typu literaturą mamy do czynienia, o tyle znaczne fragmenty tekstu poświęcone są historii fizyki kwantowej. Specyficzna i unikalna zdolność opowiadania, jaką bez wątpienia posiada autor, pozwala mu budować napięcie, zaskakiwać czytelnika, kreślić sylwetki naukowców-bohaterów, którzy czasem budzą sympatię, a czasem niechęć. A wszystko to oparte przecież na autentycznej historii odkryć naukowych!

Oczywiście można na tak napisaną książkę spojrzeć także z drugiej strony. Autor dokonał ogromnej pracy, sięgając do wszystkich liczących się publikacji z interesującego go zakresu, od lat 50. XX wieku, prześledził wystąpienia na konferencjach naukowych oraz zajrzał do pamiętników i dzienników prowadzonych przez badaczy, a także – co najważniejsze, bo nadaje książce unikalny rys – przeprowadził wywiady z żyjącymi naukowcami, którzy mieli swój wkład w rozwój kwantowej teorii pola. Niemniej historyczne ujęcie, które ożywia narrację, przenosi jej ciężar z opisów procesów myślowych i teoretycznych rozwiązań, na relacje personalne. Dzięki Zagadce nieskończoności dowiemy się o całej "kuchni" świata nauki, poznamy egoistyczne motywacje uczonych, wyścig po nagrodę Nobla i wszelkie brazylijskie perypetie, z jakimi wiąże się jej przyznanie – a jeszcze bardziej jej nieprzyznanie – temu bądź innemu badaczowi.

Close próbuje przedstawić kwantową teorię pól w sposób zrozumiały dla laika. Odchodzi zatem od analiz matematycznych. W Zagadce nieskończoności pominięto rzeczywiste równania, stojące za problemami, jakie są opisywane. A zatem przedstawiony zostaje układ wydarzeń, który doprowadził do powstania i uznania teorii, i przedstawienie to jest zwykle jasne i zrozumiałe. Natomiast sama teoria, okrojona z matematyki, wydaje się po lekturze niewiele bardziej zrozumiała.

Trudności sprawia też chęć Close'a do ukazania całości zdarzeń, a zatem unika on redukcji do tych odkryć i teorii, które doprowadziły do współcześnie akceptowanego modelu, na rzecz opisu wszelkich niepowodzeń, nieporozumień i błędnych koncepcji, jakie pojawiły się po drodze. Sprawia to, że lektura staje się trudniejsza, bo czytelnik musi nie tylko przyjmować wiedzę sprawdzoną, ale także błędne koncepcje, które później ulegają odrzuceniu lub weryfikacji. Zyskuje na tym wewnętrzna dynamika narracji, traci jednak przejrzystość.

Zagadka nieskończoności to wciągająca pozycja, przedstawiająca historię jednej z najbardziej problematycznych, a przez to najbardziej fascynujących teorii współczesnej fizyki. Napisana w sposób mający zarówno swoje wady, jak i zalety, dla czytelnika nie wymagającego naukowej ścisłości powinna być lekturą zadowalającą, na pewno zaś przyjemną.

Zagadka nieskończoności. Kwantowa teoria pola na tropach porządku Wszechświata

Autor: Frank Close
Tłumaczenie: Marek Krośniak
Wydawnictwo: Prószyński i S-ka
Miejsce wydania: Warszawa
Wydanie polskie: 6/2013
Tytuł oryginalny: The Infinity Puzzle: Quantum Field Theory and the Hunt for an Orderly Universe
Seria wydawnicza: Na ścieżkach nauki
Liczba stron: 520
Format: 140x200 mm
Oprawa: miękka
ISBN-13: 9788378395270
Wydanie: I
Cena z okładki: 50 zł


blog comments powered by Disqus