Ostateczna połowiczność

Autor: Tomasz Nowak
11 kwietnia 2008

Cykl Childe to jedna z najdłużej ukazujących się, choć z przerwami, serii autorskich w dziejach literatury SF. Otwiera ją wydany już 1959 r. Dorsaj! (edycja polska: 1993). Co jednak ważniejsze, mimo upływu wielu lat, a w fantastyce wręcz kilku pokoleń, Dickson stale udowadnia, że jest w niej miejsce na starą dobrą, choć nieco unowocześnioną space operę.

Tom pierwszy Encyklopedii ostatecznej to obraz degeneracji rasy ludzkiej, rozpadającej się na trzy odrębne kultury. Zaprzyjaźnieni to religijni fanatycy, Exoticy – naukowi i pozazmysłowi poszukiwacze prawdy, zaś Dorsajowie są wojownikami. Są jeszcze Inni: wyjątkowa grupa ludzi o zdolnościach parapsychicznych, której przewodzi Bleys Ahrens. To właśnie ich odmienność wywoła niedługo wielki kosmiczny ambaras.
Tom drugi to historia Hala Mayne’a i jego szczególnej roli w dziejach ludzkości.
Jako sierota, odnaleziony na opustoszałym statku dryfującym gdzieś w przestrzeni, wychowany został przez nauczycieli pochodzących spośród wszystkich trzech grup. Dzięki temu jako jedyny może je zjednoczyć. A jest to niezbędne, gdyż Inni, pożądający coraz większej władzy, zagrażają reszcie ludzkości, a ich dominacja grozi całkowitą degradacją pozostałych kultur. Obawy te podziela sam Mayne, zwłaszcza że sam musiał uciekać przed Innymi, zabójcami swoich mistrzów. Już jako dorosły człowiek, Mayne rozpoczyna podróż-krucjatę, próbując stworzyć koalicję przeciw wspólnym wrogom. Najpierw musi jednakże sam zmierzyć się z nową rolą, bowiem, jakby niechcący, staje się kimś na kształt zbawiciela ludzkości. Udaje mu się zawiązać przymierze i wciągnąć do niego zawsze chętnych do bitki Dorsajów, oba światy Exotików i część Zaprzyjaźnionych. Brzmi to okazale, ale nie wystarcza wobec potęgi Ahrensa i Innych, mających do dyspozycji zaplecze ekonomiczne i militarne reszty światów.

Dickson nieznany
Po lekturze Dorsaja! albo Taktyki błędu można było spodziewać się po Encyklopedii ostatecznej kolejnej dawki militarnych fajerwerków. Nic bardziej mylnego! Wydaje się, że autor zaplanował pierwotnie ten niosący zdecydowanie konstruktywne przesłanie, obszerny, dwutomowy tytuł jako ostatni, podsumowujący cały cykl. Z tego też powodu przestawił wyraźnie akcenty: najważniejszy stał się wydźwięk społeczny Encyklopedii. Nie neguje się tu, jak to często jest dziś w modzie, sensu istnienia żadnej z kultur ludzkości. Proponowane przez Dicksona „trójrozbicie” służy jedynie uwypukleniu pewnych cech i to nie tylko w sensie negatywnym. Przeciwnie, zalety takiej różnorodności są równie mocno podkreślane i doceniane, szczególnie w opozycji do merkantylnie i utylitarnie nastawionych Innych. Oni też są ludźmi, tyle że korzystającymi ze swych nadzwyczajnych możliwości głównie dla własnej korzyści.
Mayne, podczas podróży przez światy, dostrzega bogactwo odrębności, jednak rozumie też konieczność połączenia sił, niezbędnego dla ocalenia.
Innym nowym elementem wprowadzonym tu do cyklu przez Dicksona, mogącym zniechęcić tak „militarystów”, jak i purystów SF, są pojawiające się w książce elementy o silnym zabarwieniu magicznym. Można upatrywać w tym wpływu romansu, jaki autor nawiązał chwilę wcześniej z literaturą fantasy, otwierając swoją drugą przebojową serię, Smok i Jerzy.

Magnum opus
Oprócz tego, że Encyklopedia to niewątpliwie punkt kulminacyjny serii, to także magnum opus całej twórczości Dicksona. Dlatego warto wybaczyć mu nieco może nadmierną rozwlekłość, ponieważ to książka godna zakończenia wielkiego cyklu.
W całej serii Childe można traktować ja właściwie jako samodzielną powieść. Połączenie jej lektury z pozostałymi częściami, owszem, rysuje niewątpliwie szerszy kontekst, ale ich nieznajomość nie wyklucza jej zrozumienia.
Oryginalna edycja The Final Encyclopedia ukazała się w roku 1984, wyznaczając odtąd „normalny” cykl ukazywania się kolejnych tomów co 3-4 lata. Dla polskiego czytelnika wydanie Solarisu to również powrót po latach przerwy, gdyż rozpoczyna się w miejscu, gdzie onegdaj „urwała się” seria publikowana przez Amber. Z tą różnicą, że otrzymaliśmy tym razem od razu cały „czteropak” zaległości, a więc obok Encyklopedii: Gildię orędowników, Młodego Bleysa i Innego. Unaoczniają one dobitnie, że ostateczny finał wcale nie musi być wcale tak znów ostateczny. Ale może czasem to i dobrze?

Saga Dorsajów #1 - Encyklopedia ostateczna TOM 2

Autor: Gordon R. Dickson
Wydawnictwo: Solaris
Liczba stron: 440
Format: 125x195
Oprawa: miękka
ISBN: 8388431315



blog comments powered by Disqus