Zajrzyjmy do norki - recenzja książki "Hobbit z objaśnieniami"

Autor: Tomasz Nowak
Korekta: Dagmara Trembicka-Brzozowska
11 lutego 2013

Marzenie pasjonatów – tak najkrócej można określić wydanie Hobbita, jakim przy okazji premiery pierwszej części filmu uraczył nas Bukowy Las. Pełne smaczków i detali, rozmaitych przypisów dotyczących treści, wersji tekstu i kontekstów – pozwoli wejść w głąb urzekającej opowieści, ale również złożonego procesu jej powstawania i przekształcania.

Pewien hobbit imieniem Bilbo zostaje wciągnięty w wielką awanturniczą przygodę, która zmieni nie tylko jego życie, ale wręcz losy świata. W trakcie wyprawy – w towarzystwie bandy nieco nieokrzesanych krasnoludów o potężnym ego i tajemniczego czarodzieja, który snuje własne plany o znacznie głębszym i poważniejszym znaczeniu – przeżyje rzeczy piękne, straszne, fascynujące, mrożące krew w żyłach. Aż w końcu przyjdzie mu zmierzyć się ze smokiem. Jeśli ktoś jeszcze nie zna szczegółów tej historii, do księgarni marsz! To klasyczna lektura, którą koniecznie trzeba narobić.

A kiedy już się ją zgłębi, czas chwycić w dłoń wydanie z objaśnieniami. Książkę otwiera wstęp, będący w zasadzie genezą powstania powieści na tle życiorysu autora. Kończy ją natomiast opublikowana po raz pierwszy w tej wersji Wyprawa do Ereboru, a więc opowieść o tym, jak Gandalf zorganizował cała ekspedycję, wplatając ją w plan zbliżającego się starcia z Nieprzyjacielem. Potem jeszcze parę słów o runach i obszerna bibliografia różnych tekstów – tych napisanych przez samego Tolkiena i tych o nim oraz jego twórczości, a także lista tłumaczeń powieści z całego świata. Aż żal, że pośród zreprodukowanych przez Andersona okładek oraz ilustracji nie znalazła się żadna z naszych edycji. No, ale i tak jest ich mnóstwo, z najprzeróżniejszych krajów, i do tego szeroko opisanych. Uwagę przykuwa od razu parunastostronicowa kolorowa wkładka z obrazami najważniejszymi dla dziejów Hobbita, autorstwa Tolkiena i nie tylko. No i oczywiście uwielbiane przez wszystkich mapy.

Najważniejsza jednak dla całości jest sama opowieść opatrzona rozlicznymi przypisami. Od kilku do kilkunastu na rozdział. Zawierają one informacje poszerzające wiedzę czytelnika i to tak bardzo, że zdecydowanie należy odradzić czytanie tej wersji komuś, kto nie zapoznał się w pierwszej kolejności z "czystą" historią. Dopiero wtedy można naprawdę smakować zawarte w objaśnieniach detale.

Są wśród nich odniesienia do wcześniejszych edycji, zawłaszcza do pierwszej – z 1937 roku – od której obecna różni się momentami znacząco. Douglas A. Anderson przybliża perypetie powstawania niektórych wątków, zdarzeń, zawarte w listach czy innych utworach autora. Graficzne i literackie inspiracje dla postaci czy źródła zaczerpniętych nazw własnych wzbogacono stosownymi obrazami i fragmentami źródeł. To wszystko nie ujmuje Hobbitowi nic z jego oryginalności. Wręcz przeciwnie, umieszcza go w rozległym kontekście dorobku samego profesora, jak i literackiej spuścizny swych czasów.

Wykorzystane w tym wydaniu tłumaczenie Andrzeja Polkowskiego pewnie wzbudzi tradycyjne dyskusje, ale nie na nich powinien skupiać się czytelnik nieaspirujący do miana znawcy. Tu najważniejszy jest stumilowy wręcz krok w głąb tajemnic Śródziemia. Zgromadzone tutaj, w jednym miejscu, informacje stanowią bogactwo dla każdego, komu opowieść o wyprawie Bilbo Bagginsa zwyczajnie się spodobała, podsuwając pytanie: co też kryje się za rogiem?

Wszechstronne analizy, z jakimi polski czytelnik miał okazje zapoznać się na fali popularności kinowego Władcy Pierścieni, nie pozostawiły wątpliwości – tak przed, jak i po Tolkienie w świecie fantasy istniało "życie" (badane zresztą skrupulatnie przez Mythopoeic Society). Oczywiście nadal istnieją puryści interpretujący jego twórczość przez pryzmat tego, jak on sam chciał być interpretowany, ale to trąci już sekciarstwem.

Anderson, badacz i znawca nie tylko Tokiena, ale fantasy w ogóle, należy do tych pierwszych – tropi, bada, drąży. Wskazuje na inspiracje i zapożyczenia, nie boi się wyjść poza zaczarowany krąg opinii samego profesora i właśnie to sprawia, że lektura objaśnień, jakie dołączył do Hobbita, to przygoda w równym stopniu frapująca, jak same zmagania dzielnego niziołka z przeciwnościami losu, goblinami i Smaugiem.

Hobbit z objaśnieniami

Redakcja: Douglas A. Anderson
Autor: Douglas A. Anderson, J.R.R. Tolkien
Tłumaczenie: Andrzej Polkowski, Agnieszka Sylwanowicz
Wydawnictwo: Bukowy Las
Miejsce wydania: Wrocław
Wydanie polskie: 11/2012
Tytuł oryginalny: The Annotated Hobbit
Liczba stron: 456
Format: 190x250 mm
Oprawa: twarda
ISBN-13: 9788362478620
Wydanie: I
Cena z okładki: 59,90 zł



blog comments powered by Disqus