Recenzja antologii "Steampunk"

Autor: Aleksander Krukowski
Korekta: Bool
15 lipca 2011

Nim wyjaśnię, dlaczego "Steampunk" pod redakcją Ann i Jeffa VanderMeerów jest jedną z najlepszych antologii, z jakimi miałem do czynienia, niech mi wolno będzie wytłumaczyć, czym tytułowy steampunk jest, bo choć pojęcie to sięga lat 80. XX wieku, to nie wszystkim przecież musi być znane. Opis zamieszczony na tylnej okładce omawianej książki streszcza: "Steampunk to połączenie wiktoriańskiej elegancji z nowoczesną technologią. Znajdziecie tu roboty na parę, podrasowane dyliżanse, szalonych naukowców, ciasno dopasowane surduty oraz ogromne sterowce napędzane romansami w świetle lamp gazowych". I jest to dobre ujęcie steampunka, który nie jest przecież gatunkiem (w jego obrębie funkcjonują różne gatunki literackie: powieści, opowiadania, komiksy), a raczej pewną poetyką, pewną tendencją w konstruowaniu świata przedstawionego.

"Steampunk" to zbiór 15 tekstów, z czego jeden to fragment powieści, trzy to eseje a pozostała część – krótkie opowiadania. I właśnie ze względu na swój kolażowy charakter, "Steampunk" staje się antologią doskonałą. Otóż, czym powinna być antologia tego typu? Wprowadzeniem czytelnika – nie znającego danego nurtu – w jego obręb. W tym wypadku odbywa się to dwojako. Po pierwsze, poprzez teksty eseistyczne. Bardzo dobry, otwierający tekst Jessa Nevinsa, "Dziewiętnastowieczne korzenie steampunka", wprowadza czytelnika w historycznoliteracką tradycję, podając jednocześnie ogólny rys charakterystycznych dla tej poetyki cech. Natomiast cały zbiór zamknięty zostaje przez dwa inne teksty: "Parowy wehikuł czasu" Rocka Klawa oraz "Steampunk graficzno-sekwencyjny" samego Billa Bakera. Tropią one obecność steampunka we współczesnej kulturze popularnej: filmach, grach i komiksach, pokazując spory zasięg jeśli nie samego steampunka, to jego elementów czy inspiracji.

Pomiędzy esejami znajduje się zbiór krótkich form literackich. Zbiór bardzo różny i różnorodny pod względem formy, treści i poziomu. Niektóre teksty są zdecydowanie lepsze, inne gorsze – ta nierówność jest paradoksalnie kolejną zaletą antologii, która ma ukazać szerokie spektrum danego tematu, a nie być swoistym "best of...". Ze względu na duże zróżnicowanie przedstawianych światów, Czytelnik będzie się pewnie czasem zastanawiał, czy aby na pewno dane opowiadanie mieści się jeszcze w obrębie steampunkowej konwencji (np. "Minuty Ostatniego Spotkania" czy "Ustęp z Trzeciego i Ostatniego Tomu Plemion Wybrzeża Pacyfiku" – przy okazji: dlaczego polscy wydawcy postanowili, na angielską modłę, zostawić wielkie litery przy każdym słowie tytułu? – nie wiem; czemu zrobili tak tylko przy części tekstów? – nie mam pojęcia). Znów jednak te wątpliwości nie świadczą o złym doborze tekstów, oddają bowiem zasięg konwencji, jej rozprzestrzenianie się czy mieszanie z innymi – cyberpunkiem, science fiction, postapokalipsą...

Steampunk staje się w dzisiejszych czasach coraz bardziej popularny. W swoim eseju Jess Nevins wskazuje, że "fikcja historyczna osadzona w XIX wieku często wykorzystuje możliwości portretowania współczesnych problemów pod otoczką wiktoriańskich czasów" i być może to jest właśnie powód, dla którego taka literatura cieszy się wzięciem. Mimo swojej nostalgiczności, tęsknoty za czymś minionym, porusza zagadnienia uniwersalne, wciąż aktualne.

"Steampunk"pod redakcją Ann i Jeffa VanderMeerów doczekał się już na zachodzie swojej kontynuacji. Bardzo mile zaskoczony pierwszą częścią, mam nadzieję, że wydawnictwo ArsMachina niedługo uraczy nas też drugą.

Steampunk

Redakcja: Ann VanderMeer, Jeff VanderMeer
Autor: Bill Baker, James Blaylock, Molly Brown, Michael Chabon, Stepan Chapman, Ted Chiang, Paul Di Filippo, Mary Gentle, Rick Klaw, Jay Lake, Joe Lansdale, Ian R. MacLeod, Michael Moorcock, Jess Nevins, Rachel E. Pollock, Neal Stephenson
Wydawnictwo: Ars Machina
Miejsce wydania: Lublin
Wydanie polskie: 2/2011
Tytuł oryginalny: Steampunk
Wydawca oryginalny: Tachyon Publications
Rok wydania oryginału: 2008
Liczba stron: 344
Format: 150x210 mm
Oprawa: miękka
ISBN-13: 978-83-932319-0-4
Wydanie: I
Cena z okładki: 39,90 zł


blog comments powered by Disqus