Historii oblicze niepoprawne - recenzja książki "Żydówka Noemi"

Autor: Tomasz Nowak
Korekta: Wiktor "Inferre" Dynarski
25 marca 2011

Rzadko już się zdarza, że tytuł musi czekać na publikację ponad cztery dekady, stając się „pośmiertnym debiutem”. A takim jest właśnie książka zmarłego w 1993 roku Jerzego Stegnera. To historia rozgrywająca się na skraju – czasem wewnątrz, a kiedy indziej poza murami – warszawskiego getta. Nie jest to jednak w żadnym wypadku typowa, wypełniona strzałami powieść wojenna. To raczej smutna, nostalgiczna historia obyczajowa z wątkami sensacyjno-kryminalnymi, które zresztą stanowią głównie pretekst do zawiązania właściwej akcji, ukazania złożonego portretu świata czasów okupacji, który mocno odbiega od poprawnego politycznie mitu.

Wydarzenia powieści rozgrywają się wokół niespełnionej miłości, która w okrutnym świecie warszawskich geszefciarzy, cwaniaków i szmalcowników zostaje bezwzględnie wykorzystana do ubicia kolejnego interesu. I choć kluczową rolę grają tu ludzie – pełni obaw, nadziei, marzeń i pragnień – z krwi i kości, to niezwykłe są tu także, czasem porażające, obrazy samego getta. Autor opisuje toczone w nim życie tak precyzyjnie, że nie sposób mu nie wierzyć. A nie jest to bynajmniej życie znane z kopiowanych masowo kliszy jednolitej nędzy i rozpaczy. Ten obraz wielu może zszokować, podobnie, jak niegdyś obozowe opowiadania Borowskiego, bowiem mocno różni się od uproszczonych ikon.

Sama fabuła i przydługie niekiedy dialogi, mające tłumaczyć zawsze wszystko do końca, stanowią momentami dość kruchy lód, po którym trzeba stąpać nader ostrożnie. Jednakże cała konstrukcja opowieści trzyma się mocno, podparta korowodem barwnych, niezwykłych postaci łamiących wszelkie okupacyjne stereotypy, jakimi karmiono nas w PRL-u i po nim.

No i ten niezwykle poruszający portret życia z tamtych lat. Wypełniony treściami, o których nie wolno było mówić głośno, bowiem nie pasowały do narzuconego z góry wzorca. W końcu, gdy nie ma już wstrzymującej go urzędowej cenzury, wyszedł na światło dzienne. I warto, aby tak pozostało, choć czy mu się uda, to nie jest wcale takie pewne.

Żydówka Noemi

Autor: Jerzy Stegner
Wydawnictwo: Gdański Kantor Wydawniczy
Wydanie polskie: 5/2010
Liczba stron: 366
Format: 145 x 205 mm
Oprawa: miękka
ISBN-13: 9788362129553
Cena z okładki: 32,90 zł



blog comments powered by Disqus