"Skąd wziął się kot Schrödingera?" Johna Gribbina - recenzja książki

Autor: Aleksander Krukowski
Korekta: Magdalena "Tattwa" Stępień
29 maja 2014

Geniusz z zamiłowaniem do nastolatek

W serii Orbity nauki wydawnictwa Prószyński i S-ka ukazują się zwykle książki popularnonaukowe o przekrojowym charakterze. Książki, które - tłumacząc rozmaite aspekty Wszechświata - śledzą rozwój danej dyscypliny, zwykle na przestrzeni kilku epok. Tymczasem Skąd się wziął kot Schrödingera. Geniusz z Wiednia i kwantowa rewolucja Johna Gribbina jest biografią. Autor znalazł się więc pomiędzy dwiema formami - biografii i opracowania popularnonaukowego - wśród których wypracować musiał swego rodzaju kompromis. I poradził sobie z tym zadowalająco.

Publikacja Gribbina dotyczy Erwina Schrödingera, wybitnego fizyka z początku XX wieku, jednego z ojców współczesnej fizyki kwantowej, laureata nagrody Nobla. Obejmuje zarówno jego życie prywatne, jak i całe naukowe tło, na jakim się ono rozgrywało. To bardzo ważna i pozytywna cecha książki: autor doskonale balansuje pomiędzy biografią a przystępną wykładnią fizyki. Z jednej strony mamy więc portret niezwykłego i ekscentrycznego człowieka, dla którego nauka była niezmiernie ważna, z drugiej strony ten najważniejszy pierwiastek w życiu Schrödingera zostaje przybliżony w należyty sposób.

Bardzo ciężko oceniać bohatera książki Gribbina ze współczesnej perspektywy. Bo choć niedbały wizerunek bez problemów wpasowuje się w stereotypowy obraz genialnego naukowca, to jego liczne kochanki mogą już budzić wątpliwości. Z pewnością zaś sprzeciw dzisiejszego czytelnika i niejako zmieszanie wywołują informacje o seksualnych kontaktach fizyka z 14-17 latkami, które zachodzą w ciążę, dokonują aborcji i cierpią z powodu różnych powikłań, jakie tylko możemy sobie wyobrazić w konsekwencji dokonywania takich zabiegów sto lat temu. Ale to czasy, do których ciężko jest nam się mentalnie dostroić i trzeba mieć to na uwadze. Zresztą warto przy tej okazji zwrócić uwagę na dramat człowieka, który nie może odnaleźć w życiu miłości, którego związki są przygodne i (na wielu płaszczyznach) niedojrzałe.

Życie prywatne Wiedeńczyka, choć kolorowe i szokujące, nie wypełnia przecież książki. Jest ona głównie o fizyce kwantowej, czyli o tym, czym Schrödinger się zajmował. Nie tylko zresztą Schrödinger, więc by uzyskać odpowiedni obraz całości, czytelnik zostanie zaznajomiony z teoriami i badaniami Einsteina, Bohra, Plancka czy Diraca, którym Schrödinger bardzo wiele zawdzięczał. Rozwój spektrografii, odkrycie radioaktywności i cały przyrost wiedzy, jaki złożył się na intelektualne środowisko pracy najsłynniejszego kociarza, zostaje przedstawiony w sposób możliwie zrozumiały i łatwy do przyswojenia.

Opowieść Gribbina nie zamyka się w ramach życia Erwina Schrödingera. By zrozumieć jego pracę, trzeba poznać nieco historii fizyki teoretycznej, cząsteczkową teorię Newtona, falową teorię Maxwella. Gribbin dostarcza zgrabnego opisu wszystkiego tego, co znaczącego działo się w fizyce przed XX wiekiem. Aby należycie nakreślić wagę naukowego dorobku Wiedeńczyka, autor opisuje również jego wpływ na rozwój fizyki. Pośmiertne dziedzictwo intelektualne Schrödingera znalazło swe odbicie w rozmaitych, bardzo ciekawych z dzisiejszego punktu widzenia zagadnieniach, jak naukowe próby podjęcia tematu teleportacji, teorie Wieloświatów czy projekty kwantowego komputera. I choć trudno przy tym poziomie abstrakcji stosować liniową logikę opisu, przez co ostatni rozdział nie jest tak łatwy do zrozumienia, jak wcześniejsze, to wciąż jest to fascynująca przygoda czytelnicza.

Skąd się wziął kot Schrödingera. Geniusz z Wiednia i kwantowa rewolucja ukazuje naukę jako integralną część ludzkiego świata i kultury. Nie ma tu wyraźnych rozgraniczeń, wszystko w pewien sposób wiąże się ze sobą. Schrödinger czerpał z dorobku poprzedzających go i jemu współczesnych badaczy, sam zaś wpłynął na przyszłe pokolenia fizyków. Jednocześnie próbował swoich sił w naukach biologicznych, gdzie też narobił trochę szumu. Ale poza nauką i inne rzeczy okazały się znaczące: od wspomnianych już romansów, po kontekst polityczny przedednia wojny światowej i jej skutków. John Gribbin błyskotliwie wyłapuje wszystkie te echa i motywacje, dzięki czemu biografia Schrödingera staje się ciekawa i zrozumiała jednocześnie.

Skąd wziął się kot Schrödingera. Geniusz z Wiednia i kwantowa rewolucja

Autor: John Gribbin
Wydawnictwo: Prószyński i S-ka
Miejsce wydania: Warszawa
Wydanie polskie: 2/2014
Seria wydawnicza: Wiedza I życie Orbity Nauki
Liczba stron: 272
Format: 140x210 mm
Oprawa: miękka
ISBN-13: 9788378397038
Wydanie: I
Cena z okładki: 36 zł


blog comments powered by Disqus