"Komora" - recenzja książki

Autor: Aleksander Krukowski
Korekta: Agata "Bulehithien" Wiśniecka
18 grudnia 2013

Psychologia skazańca

Sam Cayhall od dziewięciu lat przebywa w celi śmierci. Za kilka tygodni ma zostać stracony przy użyciu trującego gazu. Ten niewinnie wyglądający staruszek był członkiem Ku Klux Klanu, podkładającym bomby "wrogom rasy". Kiedy w 1967 roku w Mississippi zdetonował ładunek w biurze żydowskiego prawnika zajmującego się obroną praw obywatelskich swych pobratymców, zginęło dwóch synów prawnika, a on sam został ciężko ranny. Procesy, jakie wytoczono mu w 1967 i rok później, uniewinniły Cayhalla. Przez następnych dwanaście lat prowadził zwykłe życie południowca, aż do roku 1981, kiedy zmiana rządów przyniosła też zaostrzenie polityki antyrasistowskiej, skutkiem czego sprawę wznowiono i wydano najwyższy wyrok skazujący.

Fabuła Komory rozpoczyna się na miesiąc przed datą wyznaczonej egzekucji. Młody prawnik z Chicago, Adam Hall, pracuje dla prestiżowej firmy, która lata temu reprezentowała Sama. Teraz pracodawcy Adama chcą wnieść apelację. Ich były klient nie jest przekonany do tego pomysłu i zgadza się jedynie dlatego, że Adam okazuje się być jego wnukiem.

Komora
nie jest typową pozycją w dorobku Johna Grishama. Nie jest to powieść, której porywająca akcja przykuwa czytelnika i nie pozwala mu przez długie godziny odłożyć książki, wzbudzając niemożliwą do pokonania ciekawość co do dalszego biegu zdarzeń. Co prawda i w tym przypadku historia mocno wciąga, lecz z zupełnie innych powodów. Akcji jest w niej mało, przeważają dialogi oraz emocje i rozbudowane analizy psychologiczne. Mamy bowiem do czynienia z człowiekiem skazanym na karę śmierci, człowiekiem mającym świadomość bliskiej śmierci, znającym jej datę i przebieg.

W zasadzie całą historię zbrodni poznajemy już w pierwszych rozdziałach. Proces apelacyjny nie odsłania wielu nowych faktów. W zamian za to buduje nową perspektywę. Adam, nie znając za dobrze swojego dziadka, wykorzystuje ostatnie pozostałe mu tygodnie na to, by prawdziwie go poznać. Choć bohater nadal nie zgadza się z przekonaniami swojego przodka, choć nie może usprawiedliwić jego działań, to może przynajmniej zrozumieć to, co zrobił. Bez oceny, bez racji, po prostu odtworzyć okoliczności, które pchnęły Sama do zbrodni.

Istotą Komory jest więc ukazanie psychologicznego portretu skazańca. Empatia autora (byłego prawnika, który był też świadkiem wymierzania i wykonywania najwyższej kary) zaraża czytelnika. Emocje towarzyszące lekturze są bardzo silne i niepokojące zarazem: oto robi nam się żal rasistowskiego mordercy! Ale... jemu też robi się żal – samego siebie.

To właśnie ukryty paradoks powieści Grishama: wydaje się, że jest ona głosem przeciwko karze śmierci (podobnie jak i inne utwory tego autora). Tym czasem kara ta okazuje się bardzo sensowna. Autor powołuje do życia cały szereg drugoplanowych bohaterów, tylko po to, by ukazać ich ciemną stronę, skazy w ich postępowaniu, dwulicowość, przekupność, determinację. Pokazuje, jak minione doświadczenia wpływają na żywione poglądy, jak etyczne i moralne postawy układane są pod wcześniej żywione urazy i traumy. W ten sposób zdaje się odkrywać brak zasadności skazywania na śmierć. Ale historia Sama Cayhalla udowadnia zarazem, że kara śmierci jest czymś – rzekłbym – metafizycznym. To pewien sposób na odkupienie. Ze względu na świadomość śmierci, bliskość własnej egzekucji, bohater zaczyna prawdziwie doceniać życie. Początkowo swoje, z czasem także swoich ofiar. Dopiero poznawszy prawdziwą wartość życia jest w stanie zrozumieć okropność własnych czynów.

Ciężko oceniać Komorę pod względem moralnym. Ciężko opowiedzieć się po którejś ze stron konfliktu. Każdy ma swoje racje. Ale wydaje się, że nie po to jest ta książka. Ona niczego nie rozwiązuje. Ona tylko uwrażliwia na pewne sprawy. I jest w tym doskonała. To nietypowa powieść w dorobku Grishama, mocno statyczna, ale też mocno poruszająca.

Komora

Autor: John Grisham
Tłumaczenie: Lech Z. Żołędziowski
Wydawnictwo: Albatros
Miejsce wydania: Warszawa
Wydanie polskie: 10/2013
Liczba stron: 688
Format: 125x195 mm
Oprawa: miękka
ISBN-13: 9788378857075
Wydanie: II
Cena z okładki: 38,60 zł


blog comments powered by Disqus