Recenzja książki "Życie mózgu. Ewolucja człowieka i umysłu"

Autor: Aleksander Krukowski
Korekta: Sławomir "Villmar" Jurusik
26 lutego 2012

"Życie mózgu. Ewolucja człowieka i umysłu" to obszerne studium z zakresu neuroantropologii. Ponieważ dyscyplina ta wydaje się nieco egzotyczna, wyjaśnijmy na wstępie jej istotę. Przedmiotem jest oczywiście mózg, zwykle ludzi lub naczelnych. Bada się go jednak dwuwymiarowo – jako fenomen występujący w danym czasie oraz proces postrzegany historycznie. Fakt, że sięga się po naprawdę odległe czasy i etapy rozwoju ludzkości, tłumaczy łączenie neurologii z antropologią.

Ta podwójna perspektywa – synchroniczna i diachroniczna – kreśli dualny horyzont tematyczny książki. Jest to bowiem opowieść o mózgu, o wszystkim, co o nim wiemy, i trochę o tym, czego jeszcze nie wiemy. To także jego historia, zarówno w wąskim rozumieniu (jako proces dojrzewania i starzenia się organu w obrębie jednego życia), jak i w rozumieniu szerokim – powolnych, ewolucyjnych zmian, jakie dokonują się na przestrzeni tysiącleci.

W kolejnych rozdziałach John S. Allen stara się wyjaśnić, jak w skomplikowanym procesie ewolucyjnym ludzki mózg zdołał powiększyć swoją objętość do trzystu procent. Komentuje wpływ różnych, często zaskakujących czynników (jak dieta czy język) na zmiany w budowie mózgu. Obok refleksji naukowych snuje też historię badań nad tym organem. Czytając "Życie mózgu" poznamy nie tylko tytułowego bohatera, lecz całe grono uczonych i pasjonatów, którzy przez wieki poświęcali mu swoje prace.

John S. Allen może śmiało nazwać się erudytą, co jednak trochę przeszkadza. Autor śmiało przywołuje olbrzymią ilość nazwisk (bibliografia liczy 60 stron!), w których gąszczu czytelnik się plącze. Wiele koncepcji opisanych przez Allena ma charakter historyczny i dziś nie są już aktualne. Często to anegdoty, ale ich nagromadzenie zaciemnia obraz całości. Podobnie z terminologią naukową, której w książce jest pełno. Owszem, pojęcia wyjaśniane są w sposób zrozumiały, lecz ogrom materiału, jakie musi przyswoić sobie czytelnik do swobodnego poruszania się w opisywanym temacie, utrudnia odbiór.

Innym minusem książki jest pewna niekonsekwencja, czy może brutalniej: brak samodyscypliny nakazującej trzymania się tematu. Allen z upodobaniem podejmuje najdrobniejszy temat poboczny. Dowiemy się o znaczeniu gromadzenia pożywienia w ewolucji mózgu niektórych ptaków lub przeczytamy gorzkie refleksje na temat wypierania prawdziwych mózgów przez ich wirtualne modele na uniwersytetach. Wszystko to mocno rozciąga narrację, która traci na spójności. Tekst staje się niepotrzebnie szufladkowy.

"Życie mózgu. Ewolucja człowieka i umysłu" to książka na zajmujący temat. Któż z nas nie lubi czytać o sobie? A wszyscy przecież posiadamy mózg. Styl autora sprawia natomiast, że pozycja ta kierowana jest raczej do ludzi dobrze ze wspomnianą dziedziną obeznanych. Mimo że ukazuje się w popularnonaukowej serii wydawnictwa Prószyński i S-ka, to jednak lokuje się zbyt blisko bieguna naukowego i za daleko od popularnego.
 

Życie mózgu. Ewolucja człowieka i umysłu

Autor: John S. Allen
Tłumaczenie: Katarzyna Dzięcioł
Wydawnictwo: Prószyński i S-ka
Miejsce wydania: Warszawa
Wydanie polskie: 10/2011
Tytuł oryginalny: The Lives of the Brain: Human Evolution and the Organ of Mind
Liczba stron: 472
Format: 140x200 mm
Oprawa: miękka
ISBN-13: 9788376489551
Wydanie: I
Cena z okładki: 47 zł


blog comments powered by Disqus