"Kain" - recenzja książki

Autor: Anna Kołodziejska
Korekta: Alicja "cichutko" Laskowska
16 stycznia 2014

www.gildia.pl
Kain.
Dostępność: 2-3 dni robocze
Cena: 24,40 zł 34,90 zł
dodaj do koszyka



Kain znaczy stworzony do buntu


Kontrowersyjny cynik nonszalancją podszyty – tak można by nazwać postawę twórczą José Saramago i wcale nie wywołałoby to większego larum wśród odbiorców i znawców jego dorobku literackiego. W rzeczy samej autor Miasta białych kart kontrowersji, cynizmu i nuty arogancji swym pisarstwem nigdy nie szczędził. Etykieta ta jest jednak raczej formą marketingowego zaszufladkowania, wiadomo bowiem, że szafowanie takimi hasłami wywoławczymi na rynku księgarnianym rodzi niebywałe zainteresowanie czytelników wszelkiej maści, windując tym samym popularność danego tytułu czy pisarza. Wróćmy jednak do Saramago. Łatka skandalu i obrazoburstwa przypięta do jego nazwiska wydaje się właściwa jedynie wówczas, kiedy mówimy o stosowanych strategiach narracyjnych i postawie poznawczej. W przypadku wydanej nakładem wydawnictwa Rebis książki Kain ich imieniem jest herezja i ironia.

Historia wsparta faktografią biblijną sięga początków stworzenia świata, we wstępie koncentrując się na przyczynach wygnania protoplastów ludzkości z raju. Wraz z rozwojem akcji dzieje Adama i Ewy stopniowo przechodzą na plan dalszy, ustępując opowieści o losie bratobójcy, Kaina, który naznaczony przez Boga znamieniem chroniącym go przed śmiercią z ręki innych, w imię pokuty za swe czyny rozpoczyna swą tułaczkę, niczym legendarny nowotestamentowy Aswerus. Z jego punktu widzenia poznajemy między innymi znane z kart Starego Testamentu perypetie Noego i załogi jego Arki unoszącej się na falach potopowego pogromu, historię budowniczych wieży Babel czy losy mieszkańców Sodomy i Gomory. Kain nie tylko jest obserwatorem, ale i uczestnikiem tych wydarzeń, żywo reagującym na tragedie, których doświadczają napotkani ludzie.

Ironiczne zacięcie, ale i towarzyszący temu bardzo charakterystyczny dla Saramago dowcip sprawiają, że książkę tę czyta się jednym tchem. Zsubiektywizowana wizja biblijnych wydarzeń, zmyślnie i intrygująco poprowadzona linia fabularna, zupełnie odmienna od tej, którą dobrze znamy z kart Biblii lub z ust tych, którzy pisma te komentują, chłoną ciekawość odbiorcy. Na tę warstwę powieści nakłada się jej drugie dno, a więc polemika z dogmatami chrześcijaństwa, zwłaszcza z boskim miłosierdziem. Bóg u Saramago jest próżny, przez to zaś stronniczy i niesprawiedliwy, unurzany w krwi składanych mu ofiar, w tym i we krwi Abla. Światopoglądowy spór, jaki wciąż prowadzi Kain z Bogiem, to w rzeczywistości dyskurs między tym, co logiczne, ale ograniczone ludzkimi możliwościami, a tym, co krąży po omacku w bezmiarze niewytłumaczalnego i graniczącego z obłędem.

Kain nie tylko tematyką, ale i sposobem prowadzenia narracji w duchu sarkazmu i ironii koresponduje z opublikowaną w 1991 roku Ewangelią według Jezusa Chrystusa tegoż autora. W przeciwieństwie jednak do wymienionego tytułu nie posiada już tak bogatej i wielokierunkowej warstwy znaczeniowej i wieloperspektywicznego spojrzenia na charakter stworzonych postaci. Osobowość Chrystusa w konfrontacji z Bogiem wydaje się bardziej złożona niż analogiczne sprzężenie charakterologiczne na linii Kain-Stwórca. W obu przypadkach chodzi o ambiwalencję ludzkiego i boskiego pierwiastka. W Ewangelii dotyka ona wielu sfer, lecz w Kainie walka ta częstokroć przybiera jeden wymiar oparty na buncie przeciwko niesprawiedliwości i okrucieństwie Boga.

Saramago kreuje prawdziwie porywający wizerunek młodego gniewnego Kaina, kreśląc jednocześnie wyrazisty profil Stwórcy. Wizja, jaką proponuje czytelnikowi portugalski pisarz, wpisuje się w paradygmat odwiecznej dyskusji na temat istnienia Boga, jego stosunku do człowieka  i sensu wiary. Jak można się tego spodziewać, autor odpowiedzi nie udziela żadnych, co notabene z punktu poznawczego chwalebne i pożądane. Kain kieruje natomiast na niezwykle inspirujące, ciekawe i refleksjogenne tory interpretacyjne, a to dla miłośników literatury pięknej dostateczny argument, by powieści tej dać się poprowadzić.
 

Kain

Autor: Jose Saramago
Tłumaczenie: Wojciech Charchalis
Wydawnictwo: Rebis
Miejsce wydania: Poznań
Wydanie polskie: 10/2013
Liczba stron: 168
Format: 130x200 mm
Oprawa: twarda z obwolutą
ISBN-13: 9788378184157
Wydanie: I
Cena z okładki: 34,90 zł


blog comments powered by Disqus