"Potęga mitu"- recenzja książka

Autor: Dagmara Trembicka-Brzozowska
Korekta: Szczepan Matyjasek
21 listopada 2013

Nie do przecenienia

Trudno powiedzieć, jak to wygląda dzisiaj, ale jeszcze kilka lat temu studenci filologii polskiej (która, wbrew ogólnemu mniemaniu, nie jest kierunkiem wyłącznie  do "produkcji" nauczycieli) dostawali na inauguracji grubą książkę z planem zajęć na pięć lat, opisami konwersatoriów i listą lektur obowiązkowych. Ci ze studentów, których zainteresowania skłaniały się w stronę literaturoznawstwa lub kulturoznawstwa, dość często natykali się na nazwisko Josepha Campbella. Nic w tym dziwnego – autor jest jednym z największych mitoznawców w dziejach zachodniej kultury. Jego Bohater o tysiącu twarzy, najsłynniejsza książka o mitologiach w naszym codziennym życiu, aż do wznowienia w wydawnictwie Nomos osiągał w antykwariatach ceny kilkuset złotych. Potęga mitu to druga z kolei tak popularna książka – o cztery dekady bogatsza w doświadczenie badawcze, bo wydana w roku 1988,  rok po śmierci autora. Książka jest zapisem rozmów Campbella z dziennikarzem PBS – bardzo popularnej do dzisiaj, a w latach osiemdziesiątych niemal najpopularniejszej, brytyjskiej telewizji – Billem Moyersem.

Dialogi te płyną swobodnie, krążąc wokół różnych zagadnień. Niemal od początku w oczy rzuca się ogromna erudycja Campbella. Łagodnie przechodzi on z gawędy o znanej nam wszystkim mitologii greckiej do opowieści Eskimosów, Biblii, mitów Indian południowoamerykańskich, mieszkańców  Afryki i łączących je analogii. Krążąc w ten sposób od zagadnienia do zagadnienia, od mitu do mitu, zabiera nas, czytelników, w cudowną podróż. Ale nie myślcie sobie, że książka to wielkie streszczenie mitologii świata. Campbell koncentruje się na przenikaniu mitów do kultury, ich istocie w życiu codziennym każdego mieszkańca planety. Bo nawet ateista porusza się w społeczeństwie dzięki mitom. Małżeństwo, tak głęboko osadzone w mitologicznej warstwie kultury, że zupełnie jej nie zauważamy; młodzieżowe gangi grasujące na osiedlach, usiłujące odnaleźć mitologię swojego pokolenia; nawet zwyczaje kulinarne i przesądy – to wszystko okazuje się być kulturowo uwarunkowane w opowieściach, które od tysiącleci przekazywane były w różnych plemionach, narodach, społecznościach.

Campbella charakteryzuje nie tylko ogromna wiedza – imponująca czytelnikowi pod każdym względem – ale też niebywała lekkość przekazu i charyzma, która sprawia, że można czytać (lub słuchać) go w każdym miejscu i czasie. Jednocześnie widać w jego wypowiedziach wielkie pokłady delikatności; zdając sobie sprawę, że zajmując się mitoznawstwem wkracza częstokroć na niebezpieczne tereny wiary, światopoglądu i ideologii, potrafi w elegancki sposób wybrnąć z najtrudniejszych nawet pułapek zastawianych przez dyskutantów. To także ogromna zaleta.

Trzeba też w tym miejscu zatrzymać się na chwilę nad Billem Moyersem. Mimo że wyraźnie widać, że występuje w roli rozmówcy naiwnego, ucznia słuchającego mistrza, niejednokrotnie zaskakuje nas wnioskami i pytaniami, bardzo trafnymi i wskazującymi na świetne przygotowanie do rozmów z Campbellem. W żaden sposób nie drażni, nie powoduje czytelniczego zgrzytu – bez niego Potęga mitu nie byłaby tak dobrze poprowadzonym wywiadem (dyskusją?).

Jednocześnie ze względu na swój charakter – czyli audycji w telewizji – nie spodziewajmy się po Potędze mitu stricte naukowego podejścia, drobiazgowego, komparatystycznego opisu poszczególnych elementów mitologii współczesnej kultury czy nawet szczegółowej hermeneutyki. Mimo że elementy tych działań znajdziemy tu i ówdzie, czytelnik nie powinien poczuć się w żaden sposób przytłoczony – można powiedzieć, że te uczone zabiegi zostały zastosowane mimochodem, ledwo dając o sobie znać mniej wprawnym odbiorcom.

Samo wydanie wygląda ciekawie. Twarda oprawa (za co wielki plus dla wydawnictwa), niezbyt grube, idealnie zmieści się na półce, ale też w plecaku. Tłumaczenie jest, na oko, bez zarzutu – czyta się gładko, nie widać błędów i niejasności. Znak, jak zwykle, wykonał niezłą robotę.

Potęga mitu to książka nie do przecenienia. Idealna zarówno dla badaczy literatury i kultury, jak i dla zwykłego, inteligentnego czytelnika, który chce poznać rzeczywistość nieco lepiej. Nie da się jej przeczytać "na raz", należy robić przerwy – bo wiele też u Campbella wymaga przemyślenia i zastanowienia – ale warto podjąć ten wysiłek. Definitywnie jest to 10/10 w skali książek, które każdy humanista powinien mieć na półce.

Potęga mitu

Autor: Joseph Campbell
Tłumaczenie: Ireneusz Kania
Wydawnictwo: Znak
Miejsce wydania: Kraków
Wydanie polskie: 7/2013
Liczba stron: 264
Format: 165x235 mm
Oprawa: twarda
ISBN-13: 9788324020317
Wydanie: II
Cena z okładki: 49,90 zł



blog comments powered by Disqus