Ku chwale i sławie, które głosić trzeba - recenzja książki "Chwała Grunwaldu"

Autor: Tomasz Nowak
Korekta: Dagmara Trembicka-Brzozowska
1 grudnia 2010

www.gildia.pl
Chwała Grunwaldu.
Dostępność: 1-2 dni robocze
Cena: 94,80 zł 135,45 zł
dodaj do koszyka

Grunwaldzka bitwa to – zupełnie słusznie! – jeden z naszych narodowych mitów. Największe średniowieczne starcie polskiego rycerstwa z rycerzami – braćmi i gośćmi – Zakonu Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie zakończyło się wszak oszałamiającym wręcz sukcesem. Starte na proch siły Krzyżaków, stosunkowo nieliczne straty wojsk królewskich, brawura i poświecenie walczących po stronie polsko-litewskiej – to wszystko fakty godne upamiętniania i nieustannego wspominania.

Przypadającą w tym roku 600. rocznicę bitwy uczczono w sposób szczególny: tradycyjną inscenizacją zmagań na niespotykaną dotąd skalę, ale również wieloma publikacjami. Pośród nich album wydany przez Białego Kruka, oparty właśnie na corocznej rekonstrukcji, pełni rolę wyjątkową nawet ze względu na swój monumentalizm.

Zawarty w nim obraz bitwy ma wymiar edukacyjny i dokumentalny zarazem. Ponad trzysta wyśmienitych fotografii Adama Bujaka ukazuje miejsca oraz portrety rekonstruktorów walk, które pozwalają niemal usłyszeć szczęk oręża, śpiewy, wrzaski i krzyki rycerzy spiętych w boju, poczuć niezwykłą atmosferę, która, zdałoby się, jest dla nas, ludzi XXI wieku, zupełnie już nieuchwytna. A jednak grupie pasjonatów nadających nową treść i tchnących ducha w zapomniane obyczaje rycerskie udało się przywrócić ją do życia dzięki tym fotografiom i temu albumowi.

Publikację otwiera znakomity, krótki, ale bardzo merytoryczny wstęp prof. Krzysztofa Ożoga, rysującego panoramę bitwy – jej podłoże, czas przygotowań, przebieg oraz konsekwencje. Łamie przy tym skutecznie kilka utrwalonych głęboko stereotypów, dotyczących np. sposobu wykorzystania grunwaldzkiej wiktorii przez króla Władysława Jagiełłę. Dalej to samo zagadnienie ukazane zostało w obrazach podzielonych na sześć rozdziałów. Pierwsze dwa to portrety Rzeczpospolitej i Prus pod panowaniem zakonników, przedstawione poprzez pryzmat budowli – ówczesnych zamków, twierdz i warowni. Po nich zaś następuje już sama „grunwaldzka esencja”: marsz ku krzyżackiej stolicy, przygotowanie do walki, bój i jego zakończenie.

Zgromadzone w tych częściach zdjęcia pokazują obozy wrogich sił i toczące się w nich życie, rycerzy przygotowujących się do zmagań i ustawiających na pozycjach. Najwięcej emocji budzą rzecz jasna same obrazy walk, szczególnie efektowne starcia rycerzy konnych w pełnym rynsztunku czy też pełne energii portrety postaci najbardziej kluczowych dla przebiegu zdarzeń. Dość krótkie zakończenie stanowi zarówno podsumowanie, jak i wytchnienie po batalii, która dziś, choć znacznie krótsza, i tak wymaga od uczestników mnóstwa sił. Spojrzenie, jakiego na inscenizację bitwy dostarcza nam Adam Bujak, jest o tyle ciekawe, że pochodzi jakby „z wewnątrz” – w tej perspektywie dostępne jest na co dzień wyłącznie bezpośrednim uczestnikom rekonstrukcji. Z pozycji, z której wydarzenia obserwują gromadzące się z roku na rok coraz liczniej tłumy, pozostaje ono nieuchwytne.

Ogromną falę barwnych fotografii rozdziela kilka świetnych, zwięzłych opisów – reguła rycerska oraz teksty o dziejach inscenizacji grunwaldzkiej, o bractwach rycerskich w Polsce czy o „Bogurodzicy”. Trochę gorzej prezentują się opisy samych fotografii. Owszem, są one treściwe, nie tworzą jednak spójnej całości – raz podają przebieg wypadków widzianych oczami Jana Długosza, kiedy indziej charakteryzują detale heraldyczne czy szczegóły uzbrojenia, by zaraz potem opisywać wprost atmosferę inscenizacji. Bije z nich szalone pragnienie przekazania jak najbogatszej treści przesączonej do cna duchem patriotyzmu, jednak brak jednolitej myśli przewodniej zdecydowanie osłabia skuteczność tego zamysłu.

Niemniej jest to album, z którego, podobnie jak z sukcesu, jaki odniosły wojska Polski i Litwy z niewzruszoną ponoć potęgą zakonu w 1410 r., możemy być dumni. Warto dumę tę podsycać, tym bardziej że ta piękna edytorsko publikacja dostępna jest także w innych wersjach językowych, dzięki czemu może posłużyć sławieniu polskiej tradycji i oręża również poza granicami naszego kraju. A sławy tej i narodowej dumy – nigdy dość!

Chwała Grunwaldu

Redakcja: Krzysztof Ożóg, Leszek Sosnowski
Wydawnictwo: Biały Kruk
Wydanie polskie: 5/2010
Liczba stron: 296
Format: 240x315 mm
Oprawa: twarda
ISBN-13: 978-83-7553-085-8
Wydanie: I
Cena z okładki: 135,45 zł



blog comments powered by Disqus