"Księga tęsknoty" - recenzja tomiku poetyckiego

Autor: Aleksander Krukowski
Korekta: Agata "Bulehithien" Wiśniecka
4 września 2013

Poeta schodzi z gór

Księga tęsknoty (oryg. Book of Longing, 2006) to pierwszy tom wierszy Leonarda Cohena od czasów opublikowanej w 1984 roku Book of Mercy. Obejmuje więc okres przeszło 20 lat, z których pięć autor spędził w klasztorze zen na Mount Baldy w Kaliforni. Przerwane milczenie i rozrachunek z egzystencjalnym zmaganiem czyni tę pozycję niezwykle interesującą, kuszącą swą obszerną zawartością (ponad 160 niepublikowanych wcześniej wierszy).

Zastanawiające jest, dlaczego Leonard Cohen wybrał buddyzm zen. Być może ze względu na literacką wartość koanów i haiku, których prosta forma i błyskotliwa treść przemawiały do kanadyjskiego poety? Przemawiały z pewnością bardziej niż twarda zakonna reguła, która miast uwolnić go od pragnień, uwolniła jedynie od potrzeby posiada grzebienia (zob. Mnich spragniony miłości, s. 13). Zawiedziony, uzmysławia sobie w końcu, że nie mam predyspozycji / do Zagadnień Duchowych (Opuszczając Mount Baldy, s. 22). Nie udało mu się poprzez zen zapanować nad swoją pożądliwością. Dziwne tylko, że tego właśnie próbował. Bo trudno nie zgodzić się ze stwierdzeniem, że w obrębie buddyzmu tantra byłaby szkołą dużo bardziej owocną dla człowieka o doświadczeniach i osobowości Cohena. Jego wynoszenie cielesności i miłości do rangi kategorii mistycznej – powracające regularnie w twórczości – pasowałoby do tantrycznych odłamów buddyzmu dużo lepiej niż do sutr. Jego tęsknota do przyjemności erotycznych i innych materialnych przywiązań znalazłaby ujście w transformacji na formę duchową, która – wydaje się – tak czy inaczej ma już miejsce w poezji. Stało się jednak inaczej i po pięciu latach twórca wrócił do zachodniego świata. Wrócił aktywnie – pisząc, wydając, koncertując.

Lecz z "doświadczenia buddyjskiego" zostało coś cennego. Została poezja. Zawarta między okładkami Księgi tęsknoty pokazuje, że lata spędzone na Mount Baldy nie przyniosły wprawdzie oświecenia, lecz przyniosły pogodzenie się ze światem, z samym sobą i własną śmiertelnością. Czego dotyczy tytułowa tęsknota? Seksu, papierosów, alkoholu – to bez znaczenia. Chodzi o pragnienie, gaszone z Roshim (buddyjskim nauczycielem) szkocką po 300 dolarów / za butelkę (Kiedy piję, s. 9). Cohen dochodzi do psychoanalitycznej prawdy, że pragnąć, to żyć. I pragnie pragnąć, bo pragnie żyć, choć wie, że nie można tak bez końca.

Księga tęsknoty posiada formę inną niż poprzednie tomiki Cohena. Składa się nie tylko z wierszy, ale także fragmentów prozy i rysunków. Te ostatnie bywają małymi emblematami, portretami i autoportretami, a czasem wchodzącymi w dialog z tekstem osobnymi utworami, jak na przykład rysunek gitary z podpisem my guitar / is so /beautiful / Sometimes / I wish / I could / play it (s. 195). Trzeba tu jednak zauważyć, że jakość cyfrowego opracowania tych rysunków pozostawia wiele do życzenia. Czasem piksele widoczne są gołym okiem, tak samo jak na zdjęciu autora na ostatniej stronie okładki. Pomijając jakość produkcji – w podobną stronę zmierzał także polski poeta, Tadeusz Różewicz, który do tomu Kup kota w worku  dołączył własne rysunki, zdjęcia, parodie. Czy to formuła popularna u najstarszych poetów?

Mimo formalnego rozchwiania, Księga tęsknoty jest dziełem o bardzo statecznej atmosferze i wyważonej treści. Poeta nie stara się w niej nikogo oburzyć, choć zdarza mu się wyrażać swój sprzeciw, a nawet złość wobec zjawisk postępujących w dzisiejszym świecie. Nie jest kontrowersyjny, nawet gdy mówi o seksie czy bogu (zapisywanym konsekwentnie jako "b-g"), choćby w obrębie tego samego utworu. Nie szokuje i chyba już szokować nie chce. Jest świadom swojej pozycji, zarówno artystycznej, jak i życiowej, i próbuje dzielić się z czytelnikami łagodną mądrością, a nie nawoływaniami do gwałtownego buntu.

Księga Tęsknoty

Autor: Leonard Cohen
Wydawnictwo: Rebis
Miejsce wydania: Poznań
Wydanie polskie: 11/2006
Tytuł oryginalny: Bokk of Longing
Liczba stron: 264
Format: 140x220 mm
Oprawa: twarda
ISBN: 83-7301-808-5
Wydanie: I
Cena z okładki: 39,90 zł


blog comments powered by Disqus