Recenzja książki "Horror Metaphysicus"

Autor: Aleksander Krukowski
Korekta: Bool
30 marca 2012

"Tao Te Ching", najważniejsza chyba księga dla taoizmu, rozpoczyna się stwierdzeniem: "Tao, które można opisać, nie jest prawdziwym tao". Podobnie "Horror Metaphysicus" streścić by można zdaniem "Absolut, który można opisać, nie jest prawdziwym Absolutem".

Ta paralela zamyka międzykulturowy aspekt myśli Kołakowskiego, ponieważ omawiana tu książka mocno wpisuje się w paradygmat zachodniej filozofii. Jest to traktat o możliwości istnienia Absolutu i to w różnym sensie. O możliwości jego istnienia w relacji z człowiekiem, czyli o możliwości doświadczania Absolutu. O możliwości wyrażenia tego doświadczenia. O rzeczywistości jako emanacji Absolutu. I kilku jeszcze innych sposobach jego istnienia i przejawiania się.

Jak często bywa w nowszej filozofii, choć Absolut stanowi punkt wyjścia (lub poszukiwany punkt, od którego chciałoby się wyjść), to centrum rozważań szybko zostaje zdominowane przez zagadnienie języka. Podobnie "Horror Metaphysicus" ulega pokusie dekonstrukcji samego narzędzia rozważań filozoficznych. Kołakowski zwraca uwagę – powołując się na Kartezjusza,  Leibniza, Husserla, Spinozę, Jaspersa i innych – że język nie przystaje do rzeczywistości, że istnieje pewna szczelina, którą można by nazwać metafizyczną, pomiędzy słowami a rzeczami. I szczelina ta jest miejscem doświadczeń Absolutu, co umiejscawia go poza dyskursami.

Praca filozofii jawi się tutaj jako projekt ciągłej inwencji języka, nieustannej aktualizacji, skazanej wszakże na porażkę. Obok tej fatalności pojawia się wartość pozytywna, bo choć język nie pokryje się z rzeczywistością, nie zaadaptuje metafizycznej szczeliny, to może się zbliżyć do tak wytyczonego ideału.

Oczywiście Kołakowski uwodzi czytelnika swoim językiem. I choć traktat ten nie powstał po polsku, to praca tłumacza, Macieja Panufnika, zbliża tekst do stylu znanego nam z polskojęzycznych prac filozofa. Jego specyficzna składnia i trochę archaizujący, pełen erudycji język znajdują w tłumaczeniu dobre naśladowanie, czyniąc z tekstu pozycję miłą w odbiorze, a przy tym ważną i odrobinę chyba niepokojącą.

"Horror Metaphysicus" to jedno z najpoważniejszych dzieł Leszka Kołakowskiego. Rezygnuje tu z popularnonaukowej orientacji cyklu "O co pytają nas wielcy filozofowie?", eseistycznego stylu "Mini wykładów o maxi sprawach", krytyki aktualnej religii/etyki. Wraca, rzeklibyśmy, do źródeł: do filozofii i tego, co leży u jej podstaw. Traktat ten, choć trudniejszy, z pewnością znajdzie uznanie wśród pasjonatów filozoficznych spekulacji.

Horror metaphysicus

Autor: Leszek Kołakowski
Tłumaczenie: Maciej Panufnik
Wydawnictwo: Znak
Miejsce wydania: Kraków
Wydanie polskie: 1/2012
Liczba stron: 144
Format: 145x205 mm
Oprawa: twarda
ISBN-13: 9788324018154
Wydanie: I
Cena z okładki: 32,90 zł


blog comments powered by Disqus