Recenzja książki "Portret Doriana Graya"

Autor: Aleksander Krukowski
Korekta: Dagmara Trembicka-Brzozowska
9 listopada 2010

"Portret Doriana Graya" to jedyna powieść napisana przez Oscara Wilde’a, człowieka, którego wpływ na współczesną literaturę ciężko przecenić. Należy sobie jednak zdać sprawę, że w przeciwieństwie do wielu innych autorów, wpływ Wilde'a nie polega na naśladownictwie. Ciężko byłoby znaleźć jego imitatorów, a to dlatego, że Wilde głosił niczym nieskrępowaną swobodę twórczą. Artysta nie może ulegać wpływom, modom czy nawet wymaganiom czytelników. Dlatego w pewnym sensie każdy autor wyzwolony od takich uwarunkowań wchodzi na ścieżkę, którą niegdyś podążał Wilde. Ścieżkę, która autora "Portretu Doriana Graya" doprowadziła do więzienia i przedwczesnej śmierci.

Bohaterem tej powieści jest tytułowy Dorian Gray, młody i zamożny mężczyzna, który został osierocony i odziedziczył pokaźną fortunę. Wchodząc w socjetę wyższych sfer Londynu, Dorian poznaje malarza  Bazylego, a następnie lorda Henryka. Ten drugi zaszczepi w nim idee dandyzmu – bezwarunkowego, amoralnego umiłowania piękna. A ponieważ piękno w ludzkim wydaniu wiąże się z młodością, Dorian szybko dostrzega jego przemijalność i w rozpaczy, ze strachu przed starością wypowiada słowa, w konsekwencji których pozostanie na zawsze piękny i młody. Zamiast niego będzie starzał się jego portret, wykonany przez Bazylego. Z czasem jednak to, co Dorian początkowo bierze za spełnione marzenie, okaże się urzeczywistnionym koszmarem.

Postulat nieuwzględniania czytelniczych gustów zostaje tu konsekwentnie spełniony. Wilde atakuje ludzką  naturę, bezlitośnie (i trochę mizoginistyczne) rozprawia się z kobietami czy moralistami. Krytykuje ideały, folguje słabostkom i w ten czy inny sposób naraża się chyba większości potencjalnych odbiorców. A mimo to kusi, kusi swoją szczerością, stając się niczym zwierciadło, w którym może przejrzeć się czytelnik. Bo i lustrzane odbicie jest głównym zagadnieniem książki. Portret Doriana stanowi brutalne spełnienie fantazji o lustrze, w którym można zobaczyć prawdziwego siebie, prawdziwe "ja". Powierzchowność bohatera jest złudna, jego istota natomiast doskonale widoczna na obrazie – i straszna. Nazywanie "Portretu Doriana Graya" horrorem, co zdarza się tu i ówdzie, jest przesadą, ale stany psychiczne, jakie przeżywa Dorian konfrontując się z prawdziwym sobą – to koszmar absolutny.

Powieść ta, chociaż stanowi z całą pewnością arcydzieło modernistycznej beletrystyki, nie jest pozbawiona wad. Wilde jest pisarzem bardzo zmanierowanym (a jeśli wierzyć rozmaitym relacjom , również jego sposób mówienia czy poruszania się był zmanierowany). Znaczną część swego życia spędził w eleganckich klubach i salonach, gdzie zachwycał wszystkich wypowiadanymi przez siebie sentencjami i aforyzmami. Często zapisywał je i publikował później jako "Paradoksy" w prasie literackiej. W "Portrecie Doriana Graya" znalazło się wiele z owych "Paradoksów" i trudno pozbyć się wrażenia, że są one czasem wymuszane. Dialogi, których w powieści jest sporo, wydają się często wrzucane w nią "na siłę", bez żadnego związku z fabułą. Stanowią popis elokwencji, ironii i erystyki Wilde'a, ale właśnie jako nadmierne popisywanie się – drażnią.

Chociaż "Portret Doriana Graya" powstał pod koniec XIX wieku i odzwierciedla ówczesne realia społeczne, to jego tematyka pozostaje aktualna do dziś. A jeśli wziąć pod uwagę ogromny postęp przemysłu kosmetycznego i chirurgii plastycznej, które każdemu z nas obiecują przemianę w nowego Doriana – może i aktualna jeszcze bardziej niż w 1890? Kwestia ta warta jest przemyślenia z uwagi na wchodzącą na ekrany polskich kin ekranizację omawianej tu powieści. Wydawnictwo WAB przygotowało reedycję "Portretu..." w oprawie nawiązującej do tej właśnie ekranizacji, więc w środku książki znajdziemy trochę zdjęć z filmu. Niech to jednak nie będzie mylące - powieściowy Dorian Gray jest inny, niż jego Hollywoodzka kreacja, inaczej też toczą się jego losy, więc po książkę z pewnością warto sięgać.

Portret Doriana Graya

Autor: Oscar Wilde
Wydawnictwo: W.A.B.
Miejsce wydania: Warszawa
Wydanie polskie: 9/2010
Tytuł oryginalny: The Picture of Dorian Gray
Liczba stron: 304
Format: 125x200 mm
Oprawa: twarda
ISBN-13: 9788374148801
Cena z okładki: 39,90 zł


blog comments powered by Disqus