Paul Bowles "Dom pająka" - recenzja książki


www.gildia.pl
Dom pająka.
Dostępność: 1-2 dni robocze
Cena: 27,90 zł 39,90 zł
dodaj do koszyka

Dla nas zawsze pozostaniesz Nazarejczykiem

Na polską premierę trzeciej powieści Paula Bowlesa trzeba było czekać niemało, przeszło 50 lat. I chociaż zaledwie pięć powieści wyszło spod jego pióra, to w naszym kraju dostępne są zaledwie jeszcze dwie: Pod osłoną nieba oraz No więc dobrze (kolejne dwie czekają na tłumaczenie). Dom pająka, utwór traktujący o dziejach Maroka tuż przed odzyskaniem niepodległości, doczekał się polskiego wydania dzięki wydawnictwu Świat Książki. I chociaż długo trzeba było na tę powieść czekać, to było warto. Otrzymujemy bowiem doskonałą książkę rewelacyjnie ukazująca perspektywę obcości i zetknięcia dwóch kultur.

Fabuła rozgrywa się podczas okresu walki o niepodległość Maroka, które do tej pory znajdowało się pod zwierzchnictwem sił francuskich. Amerykański pisarz, John Stenham i jego przyjaciel malarz Moss zamieszkują w hotelu w Fezie, mieście, które jest także domem dla Amara. Chłopak pochodzi z rodziny potomków proroka Mahometa. Ojciec Amara, sam Amar oraz jego brat Mustafa są uzdrowicielami i pełnią rolę duchowych doradców w lokalnej społeczności muzułmańskiej. Stenham poszukuje inspiracji do napisania swojej przełomowej powieści, zachęcony przez Mossa, który odnalazł tu źródło ogromnej inspiracji malarskiej. W przeciwieństwie do obu mężczyzn, marzenia i pragnienia Amara nie koncentrują się na Fezie, lecz na Mekce. Każdy z bohaterów próbuje odizolować się od zewnętrznych sytuacji społeczno-politycznych, lecz bez powodzenia, bowiem jest im dane żyć w niezwykle burzliwym okresie w historii Maroka. To wrzący tygiel, w którym lada dzień wybuchnie rewolucja. Przeciętny Marokańczyk marzy o niepodległości pod znakiem kultury islamskiej, gdzie królować będą muzułmańscy żołnierze, arabski alfabet, fabryki, sądy w rękach tubylców i elektrownie wybudowane na pustyni przez wyznawców Allaha. Chcą się wyzwolić spod opresyjnej kultury francuskiej.

Na tle dążeń niepodległościowych poglądy Amara jawią się niczym samotna wyspa na otwartym morzu – w jego przekonaniu wolność może mieć charakter wyłącznie duchowy. W jego snach Mahomet u boku samego Allaha schodzi z nieba i zabija wszystkich niewiernych mu ludzi. Ten niepiśmienny i nieukształtowany politycznie chłopak jest jednocześnie zręcznym manipulatorem, który potrafi stawić opór politycznym naciskom ze strony przyjaciół i rodziny. W swoim światopoglądzie odrzuca kapitalistyczne i komunistyczne dążenia, bowiem przeszkadzają mu w dążeniu do dalszego duchowego rozwoju. Przybierające z każdym dniem na sile lokalne zamieszki prowadzą do przecięcia się dróg Amara, Mossa i Stenhama. W momencie ich pierwszego spotkania dochodzi do konfrontacji człowieka Zachodu (kultura łacińska) z człowiekiem Wschodu (kultura islamska) wraz z ich kulturą, polityką oraz codziennym życiem. Amerykanin uważa, że długoletni pobyt w Maroku pozwolił poznać mu mentalność i kulturę miejscowych ludzi, lecz dość szybko okazuje się, iż srodze się mylił. Stenham ku własnemu zaskoczeniu odkrywa, iż Marokańczycy są dla niego całkowicie obcymi ludźmi. Poprzez uczestniczenie w muzułmańskich świętach religijnych próbuje zrozumieć ich duchowość oraz umiłowanie wolności, lecz dość szybko zdaje sobie sprawę, że nie istnieje możliwość konsensusu między tymi dwoma kulturami. Europejczycy błędnie uważają, iż poznali mentalność wyznawców islamu, zaś tamci w swojej pysze nawet nie próbują choćby w najmniejszym stopniu poznać świata cywilizacji łacińskiej. Ten jednostronny wysiłek musi zakończyć się fiaskiem i to właśnie ten wątek jest najbardziej przerażający, gdyż jest aktualny jak nigdy wcześniej, biorąc pod uwagę obecne wydarzenia w krajach Unii Europejskiej, w których dochodzi do starć fanatycznych wyznawców islamu z lokalnymi społecznościami.  

Dom pająka to powieść natury politycznej, praktycznie pozbawionej potocznie rozumianej akcji. Główny akcent położony jest na dialogi, rozważania i uczestnictwo w duchowej kulturze innej religii, które mają na celu zaakcentowanie, iż prawdziwa jedność i jakiekolwiek porozumienie nie jest możliwe. I chociaż na kartach powieści przewijają się poszczególne wątki z życiorysu Johna, to mają one na celu jedynie pokazanie, jak  kruche i nietrwałe są ludzkie słowa wobec czynów w sytuacji prawdziwego zagrożenia. Splatające się ludzkie losy na tle burzliwych wydarzeń pozwalają spojrzeć w szerszej perspektywie na walczący o niepodległość kraj, a także ukazują próby skrywania własnej, niechlubnej przeszłości komunistycznej.

Minusem lektury jest wstęp Francine Prose, który niejako narzuca czytelnikowi sposób interpretacji samego dzieła. Jest zbędny, powieść doskonale podsumowuje cytat otwierający utwór wraz z krótką wiadomością od samego autora: "I ci, którzy sobie wzięli opiekunów poza Bogiem, są podobni do pająka, który przygotował sobie dom. A przecież dom pająka jest najnędzniejszy z domów. Gdyby oni byli wiedzieli!” Koran 29:41. Ten cytat doskonale oddaje istotę całej powieści.

Bowles doskonale potrafił uchwycić moment tworzenia się islamskiego, niezwykle ortodoksyjnego i niebezpiecznego społeczeństwa, które w swojej skrajnej postaci niszczy wszelaką kulturę i cywilizację, zarówno łacińską, jak i muzułmańską. Odmalowuje ludzi, którzy żyją pragnieniem zgładzenia „Nazarejczyków” (chrześcijan), którzy zawsze byli, są i będą im obcy bez względu na to, jak wiele wysiłku i trudu włożą w to, by tolerować się nawzajem i szanować granice własnej inności. I chociaż Dom pająka powstał dokładnie pół wieku temu, to chyba nigdy wcześniej nie był aktualny w swej przestrodze. To traktat o inności prowadzącej nieuchronnie do zagłady, który można przyrównać do Szatańskich wersetów Rushdiego. Gorąco polecam!

Dom pająka

Autor: Paul Bowles
Wydawnictwo: Świat Książki
Miejsce wydania: Warszawa
Wydanie polskie: 2/2015
Tytuł oryginalny: The Spider's House
Liczba stron: 464
Format: 125x200 mm
Oprawa: miękka ze skrzydełkami
ISBN-13: 9788379435005
Wydanie: I
Cena z okładki: 39,90 zł


blog comments powered by Disqus