Pedro G. Ferreira "Teoria doskonała" - recenzja książki

Autor: Aleksander Krukowski
Korekta: Beata Liwoch
27 kwietnia 2015

Względna doskonałość

Książka Pedro G. Ferreiry Teoria doskonała zabiera czytelnika w podróż przez historię nauki XX wieku, która w dziedzinie fizyki zdominowana została przez teorię względności Einsteina. Autor przedstawia nam jej pochodzenie, znaczenie, rosnącą popularność, a także krytykę, z jaką wreszcie się spotkała. Kreśli wyraźnie stojące przed nią wyzwania i zastanawia się nad jej dalszymi losami.

Historia opisana w Teorii doskonałej zaczyna się w drugim dziesięcioleciu XX wieku, kiedy Einstein dostarczył równania, na którym opiera się teoria względności, a grupa naukowców wykazała szereg możliwych i ciekawych implikacji. Być może kariera owej teorii zatrzymałaby się w tym momencie, gdyby pozostała na gruncie spekulacji. To zawsze poważne wyzwanie dla fizyki: jak teoretyczny model przekształcić w dowodowy eksperyment? Jak wykazać, że równania są czymś więcej, niż matematyczną prawidłowością, jak odnaleźć je w świecie? Fizycy w latach 30. musieli szukać dowodów dość daleko, bo aż w kosmosie. Prace indyjskiego astrofizyka,  Subrahmanyana Chandrasekhara i jego następców -  Leva Landau, Fritza Zwickya i Roberta Oppenheimera - pozwoliły nie tylko na odkrycie czarnych dziur i rozszerzania się Wszechświata, ale także odnalazły olbrzymie pole zastosowań teorii względności właśnie w ramach astrofizyki. Niestety jej popularność została później przyćmiona przez nowe teorie: mechanikę kwantową, rewolucjonizującą Model Podstawowy budowy atomu, oraz fizykę jądrową, której praktyczne zastosowanie w ramach Projektu Manchattan przyniosło Ameryce najbardziej śmiercionośną broń - bombę atomową.

Jednak nowe teorie nie wyparły teorii względności, choć mechanika kwantowa mocno skomplikowała sprawę. Okazało się, że budowę mikrokosmosu (atomu) i makrokosmosu (Wszechświata) trudno opisać w tych samych kategoriach. Mechanika kwantowa nadaje się doskonale do opisu świata na poziomie elementarnym, podczas gdy w skali kosmicznej bardziej sprawdza się teoria względności. Pojawiło się więc wiele spekulacji i prób dotyczących powszechnej teorii unifikującej mechanikę kwantową i teorię względności, wśród nich teoria strun, która jednak nadal wydaje się zbyt ogólna, zbyt mało wyjaśniająca.

Teoria doskonała. Stulecie geniuszy i bitwa o ogólną teorię względności to dobrze napisana historia rozwoju odkrycia Einsteina. Słabiej wypada jako książka tłumacząca samą teorię - za mało w niej przykładów, analogii i wszystkiego tego, co czyni skompilowaną wiedzę fizyczną zapisaną w równaniach przystępną dla czytelnika literatury popularnonaukowej. Uczy jednak tego, jak ważna jest praktyka, jak nieporadna bywa czysta teoria, której nie można odnieść do realnych doświadczeń. Demaskuje również świat nauki, odziera go z romantycznego opakowania poszukiwaczy prawdy i pokazuje, jaką rolę pełni w nim polityka i jak ważne stają się osobiste animozje czy egotyczne potrzeby.

W zasadzie Teoria doskonała nie wprowadza zbyt wielu tematów, które czytelnikowi książek popularnonaukowych, zwłaszcza zaś serii Orbity nauki wydawnictwa Prószyński i S-ka, w ramach której się ukazała, byłyby nieznane. Łączy wiedzę (o Einsteinie, teorii względności, mechanice kwantowej itd.) w specyficzny sposób, układając oryginalną narrację, nie wprowadzając jednak nowości w swym merytorycznym aspekcie. Na szczęście czyta się ją dobrze, więc można jej tę małą wtórność wybaczyć.

Teoria doskonała. Stulecie geniuszy i bitwa o ogólną teorię względności

Autor: Pedro G. Ferreira
Wydawnictwo: Prószyński i S-ka
Miejsce wydania: Warszawa
Wydanie polskie: 1/2015
Tytuł oryginalny: The Perfect Theory: A Century of Geniuses and the Battle over General Relativity
Seria wydawnicza: Wiedza I życie Orbity Nauki
Liczba stron: 320
Format: 140x210 mm
Oprawa: miękka
ISBN-13: 9788379611331
Wydanie: I
Cena z okładki: 39,90 zł


blog comments powered by Disqus