"Freud: Życie na miarę epoki" - recenzja biografii

Autor: Aleksander Krukowski
Korekta: Alicja "cichutko" Laskowska
15 kwietnia 2013

 

Na kozetce u Gaya
 
Peter Gay to amerykański uczony niemieckiego pochodzenia, który w trakcie swojej kariery naukowej napisał wiele cenionych książek z zakresu historii kultury. Jest też zapalonym entuzjastą Freuda i honorowym członkiem Amerykańskiego Stowarzyszenia Psychoanalitycznego. Nic zatem dziwnego, że niemała część jego badań skupia się właśnie na postaci Zygmunta Freuda. Próbował ukazać go zarówno w świetle polityki (Freud, Jews, and Other Germans: Masters and Victims in Modernist Culture), historii (Freud for Historians), jak i religii (A Godless Jew: Freud, Atheism, and the Making of Psychoanalysis). Jednak najczęściej wznawianą, najszerzej tłumaczoną i najlepiej sprzedającą się publikacją Gaya jest biografia twórcy psychoanalizy, zatytułowana Freud: Życie na miarę epoki, która stanowi ukoronowanie jego wcześniejszych prac.
 
Pozycja ta, wydana po raz pierwszy w oryginale w 1988 roku, uchodzi dziś za jedną z dwóch – obok trzytomowej, nieprzetłumaczonej nigdy na język polski książki Ernesta Jonesa, The Life and Work of Sigmund Freud – najważniejszych biografii Freuda. Mimo, że liczy już sobie ćwierć wieku, nadal często określa się ją mianem odkrywczej, ponieważ autor opisał w niej zdarzenia z życia ojca psychoanalizy, które wcześniej nie były powszechnie znane. Dotarcie do wielu informacji było niezwykle trudne ze względu na specyficzną manierę "zacierania śladów" i palenia notatek, jaką przejawiał autor Totemu i tabu. Udało się jednak stworzyć monumentalne dzieło, wprowadzające nie tylko w świat psychoanalizy, ale także w świat końca XIX i początku XX wieku, z którego psychoanaliza się wyłania.
 
Freud: Życie na miarę epoki zawiera omówienie zarówno życia tytułowego bohatera, jak i jego dzieł. Nie jest to z pewnością książka pisana z myślą o laikach, którzy swoją przygodę z psychoanalizą postanowili rozpocząć od tej pozycji. W takim przypadku będzie to zły wybór, ponieważ Gay zasypuje czytelnika gradem informacji, używa technicznych terminów, posługuje się hermetycznym językiem psychoanalizy i nie zawsze zadaje sobie trud, by go odpowiednio wyłożyć. Dlatego lektura tej biografii wymaga wcześniejszego przygotowania.
 
Gay prezentuje ciekawe ujęcie tematu, przyjmuje perspektywę, którą można określić jako wewnętrzną. Skoro Freud uważał, że nasze przeszłe doświadczenia wpływają na nasz charakter, oraz jeśli pisarstwo (nie tylko beletrystyczne) determinowane jest przez wewnętrzny, psychiczny świat pisarza, przejawiając wszelkie jego pragnienia, kompleksy, obawy i tak dalej, to czemu nie podejść do charakteru Freuda i jego dzieł właśnie w ten, postulowany przez niego sposób? Ostatecznie jedyną nagrodą, jaką Freud odebrał za życia, była nagroda... literacka. I taki charakter ma książka Gaya: jest analizą (a często psychoanalizą) założyciela psychoanalizy pisaną przez... psychoanalityka. Życie Freuda rozbierane jest na czynniki pierwsze, wydarzenia biograficzne łączone z późniejszymi koncepcjami teoretycznymi. Wszystko to wygląda zadziwiająco spójnie i tworzy fascynującą narrację.
 
Freud widział świadomość jako fragment nieświadomości. Nie możemy wszystkiego objąć świadomością. Wydaje mi się, że podobnie jest z biografią. To tylko fragment, arbitralny wybór, który nigdy nie pomieści, bo pomieścić nie może, całości życia. Ocena tego wyboru nie powinna zatem wypływać z jego adekwatności, lecz raczej ciekawości prezentowanej selekcji. I w tym wypadku Freud: Życie na miarę epoki wypada świetnie.

Freud. Życie na miarę epoki

Autor: Peter Gay
Tłumaczenie: Hanna Jankowska
Wydawnictwo: Zysk i S-ka
Wydanie polskie: 2/2013
Tytuł oryginalny: Freud: A Life for Our Time
Wydawca oryginalny: J. M. Dent & Sons Ltd
Rok wydania oryginału: 1988
Liczba stron: 1004
Format: 165x230 mm
Oprawa: twarda z obwolutą
ISBN-13: 9788375069341
Wydanie: II
Cena z okładki: 79,90 zł


blog comments powered by Disqus