"Himmler. Buchalter śmierci" - recenzja książki

Autor: Aleksander Krukowski
Korekta: Magdalena "Tattwa" Stępień
29 maja 2014

www.gildia.pl
Himmler. Buchalter śmierci.
Dostępność: 24h
Cena: 57,80 zł 89,00 zł
dodaj do koszyka

 

Portret karierowicza

Heinrich Luitpold Himmler był jednym z przywódców III Rzeszy. Stał na czele Schutzstaffel (SS) i Gestapo, był szefem policji oraz ministrem spraw wewnętrznych. To głównie on odpowiadał za eksterminację Żydów w czasie II wojny światowej. Dziś postrzegany jest jako potwór i zbrodniarz, ale Peter Longerich, niemiecki profesor, uznaje taką interpretację za zbyt prostą i naiwną. W swojej obszernej biografii Himmler. Buchalter śmierci Longerich próbuje przeniknąć osobowość Himmlera, zrozumieć motywacje stojące za podejmowanymi przez niego decyzjami i działaniami.

Nie jest to łatwe, ponieważ w życiu Himmlera znajduje się parę niekonsekwencji. Głoszone przez niego ideały nie zawsze pokrywały się z prywatnymi postawami. Opowiadający się za niezachwianą wiernością żonaty polityk nie miał problemów z posiadaniem kochanki. Uznając zaś odpowiedzialność i konsekwencję za cnoty kardynalne, warte okupienia najwyższą ceną, Himmler zdecydował się odebrać sobie życie, gdy wiosną 1945 roku, po przegranej wojnie, wpadł w ręce aliantów. Zwłaszcza to ostatnie wydarzenie, stanowiące prymarną niekonsekwencję głoszonych zasad i podejmowanych działań, zajmuje Longericha, który próbuje czytelnikowi – ale i sobie – odpowiedzieć na pytanie: jak to możliwe? Jak człowiek tak stanowczy, tak drobiazgowy i oddany, mógł ostatecznie okazać się tchórzem?

Od momentu zakończenia II wojny światowej europejscy i amerykańscy myśliciele podejmują nieustające próby wyjaśnienia tego okropnego fenomenu. Chodziło bowiem, i chodzi nadal, o wyjaśnienie źródeł zła, jakie zalało wówczas Europę. Zwykle zawężano je do kategorii pomyłki lub szaleństwa, w obrębie których faszyzm był sprowadzany do zamachu na rozum. Peter Longerich stara się pójść dalej. Kreśląc sylwetkę Himmlera, nie portretuje go wcale jako potwora czy szaleńca. W ujęciu pisarza dowódca SS jest raczej jednostką nazbyt ambitną, amoralną, zawziętą i zdeterminowaną. Jest zatem człowiekiem, z całym ogromem ludzkich słabości i kompleksów, ale daleko mu do nieczułej bestii czy obłąkańca. W książce znajduje się więc bardzo wiele prób wyjaśniania postaw i działań Himmlera od strony stanowiska psychologicznego, niekiedy nawet psychoanalitycznego. To naprawdę mocna strona tej publikacji.

Himmler. Buchalter śmierci jest biografią nowoczesną, ponieważ źródeł nazistowskiej kariery jej bohatera należy dopatrywać się w nad wyraz współczesnych kategoriach. Mówiąc inaczej: Himmler nie był potworem ani szaleńcem, lecz... karierowiczem. Dorastając jako raczej zwyczajny chłopiec w zwyczajnej rodzinie, przejawiając nieco wstydliwości (także typowej dla dziecięcego wieku), Himmler stał się jedną z najpotężniejszych osób w Rzeszy. Jego kariera, choć nie pozbawiona porażek, prowadzona była w sposób bardzo konsekwentny. Upadki motywowały do jeszcze cięższej pracy, do jeszcze większej zawziętości. Jeśli przez chwilę pomyślimy o Rzeszy jak o korporacji, to Himmler odnajduje się w jej strukturach doskonale, i pnie po szczeblach korpo-kariery. Longerich przypomina w pewien sposób, że choć widmo wojny jest już dla nas odległe, to współczesna nam kultura wykazuje wiele mechanizmów zbieżnych z Rzeszą.

W liczącej bez mała 1000 stron publikacji znajdziemy wiele informacji o Himmlerze, jego dzieciństwie i młodości, karierze w armii, polityce i w Rzeszy. Znajdziemy także dużo wiadomości o samym SS, ponieważ w pewnym momencie trudno oddzielić osobę od instytucji – tak bowiem działa "kariera totalna", zwłaszcza w przypadku Himmlera,  niesłychanie zżytego z organizacją, którą dowodził. Obok tego pojawia się szeroko omawiane zagadnienie holokaustu, "ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej", w którym Himmler grał pierwsze skrzypce. Autor zwraca uwagę także na mistyczne i historiozoficzne zainteresowania i poszukiwania Himmlera, jego teorie rasowe, arianizm i konieczność poszerzania przestrzeni życiowej. Himmler. Buchalter śmierci kreśli natomiast w niewielkim (może nawet niewystarczającym) stopniu kwestie militarne. Czytelnik nie wyniesie z lektury licznych informacji o prowadzonych przez Himmlera działaniach wojennych czy też o przebiegu II wojny światowej jako takiej. Autor biografii wyraźnie bardziej zainteresowany jest kwestiami psychologicznymi, politycznymi i ideologicznymi niż wojennymi. Choć można poczytać to za minus biografii, to trzeba też dać sobie sprawę, że te pisane są zawsze z jakiegoś punktu widzenia. Perspektywa przyjęta przez Longericha jest interesująca i wnosi wiele nowego do sposobu myślenia o przywódcach III Rzeszy.

Himmler. Buchalter śmierci

Autor: Peter Longerich
Wydawnictwo: Prószyński i S-ka
Wydanie polskie: 4/2014
Liczba stron: 960
Format: 165 x 240 mm
Oprawa: twarda
ISBN-13: 9788378397465
Wydanie: 1
Cena z okładki: 89,00 zł


blog comments powered by Disqus