"Chodząc nędznymi ulicami" - nowa recenzja antologii


Ta odrobina miejskiego teatru: przewidywalna, a jednak z jakiegoś powodu satysfakcjonująca
 
Motywem przewodnim łączącym szesnaście historii jest "prywatny detektyw i sprawa z nadprzyrodzonym niuansem, rzeczywistym lub mniej". Tak szeroki zakres tematyczny daje pisarzom ogromne pole możliwości, ale również niesie za sobą ogromne ryzyko, iż przeważająca większość opowiadań urban fantasy będzie bardzo nierówna, zarówno pod względem stylistycznym, jak i fabularnym. Dlaczego? Wyjaśnia to fragment o "rzeczywistych lub mniej” elementach. Ciężko jest  porównać ze sobą dwa teksty, gdzie w pierwszym wątek fantastyczny jest wyeksploatowany do granic możliwości, a drugi zaledwie delikatnie podkreśla nienaturalność pewnych zjawisk. 
 
Już sam gatunek literacki określany mianem urban fantasy wymusza pewne określone cechy. Z jednej strony nie są to opowieści detektywistyczne, ponieważ dzięki paranormalnym elementom wszelkie nieścisłości w prowadzonej fabule wymykają się jakiejkolwiek logice i czytelnik nie jest w stanie wydedukować, kto stoi za daną zbrodnią. Jednocześnie redaktorzy zbioru Chodząc nędznymi ulicami zdecydowali się na odważne posunięcie: przed lekturą opowiadania, inspirując się greckimi tekstami tragedii, zostaje nakreślona fabuła każdego z nich, by odbiorca mógł czerpać przyjemność nie tyle z samej akcji, ile rozkoszować się stylem danego autora (nie wspominając już o profesjonalnie przygotowanych notach biograficznych z naprawdę ciekawą bibliografią twórców). Owo połączenie tak dwóch odległych od siebie rzeczy okazało się bardzo udanym zabiegiem, ponieważ dzięki temu łatwiej dostrzec, którzy pisarze posiadają talent do kreowania niepokojących tekstów, a którzy niezbyt sobie radzą w gatunku.
 
Niestety, opowiadanie Charlaine Harris Śmierć z ręki Dalii otwierające antologię jest najsłabszą składową całości. Niby jest wystawne przyjęcie dla nadprzyrodzonych istot, morderstwo, błędnie rzucane oskarżenia, niemniej w rzeczywistości tekst nie posiada żadnej intrygi kryminalnej. Wszystko jest do bólu przewidywalne, wampirzy motyw trąci myszką, a na dodatek prostolinijna narracja skutecznie rujnuje jakikolwiek klimat. Bezrefleksyjne i nudne opowiadanie, jakie nie powinno się znaleźć w zbiorze (a jeśli, to wyłącznie jako przykład "jak szybko i skutecznie odstraszyć czytelnika”). Na szczęście im dalej, tym lepiej. Co prawda część tekstów stanowi uzupełnienie do większych serii wydawniczych spod pióra jednego pisarza, niemniej są one dopracowane pod względem fabularnym bądź tez posiadają wyrazisty, pełen niepokoju klimat. 
 
Pierwszą perełką, która może zwrócić uwagę, są Mury i lemury Stevena Saylora. I choć akcja rozgrywa się w odległym i mało znanym świecie Chaldejczyków, czyli interpretatorów snów w starożytnej Babilonii, powiązanych z kultem bogini Isefar, to w całość bardzo zgrabnie zostały wplecione opisy miejskich legend i wiary mieszkańców Starożytnego Wschodu. Opowiadanie wyróżnia się nie tylko ze względu na niebanalność wyboru lokalizacji, ale i przełamaniem konwencji XX-wiecznej metropolii pełnej niebezpiecznych uliczek i typów spod ciemnej gwiazdy. 
 
Drugim tekstem, który przełamuje dotychczasowe konwencje, jest Żadnej tajemnicy, żadnego cudu Melindy M. Snodgrass. Wywiera on duże wrażenie na czytelniku, ponieważ dopiero finał pozwala spojrzeć na opisywane wydarzenia z całkowicie innej perspektywy, przez co zapada na dość długo w pamięć. Zaś na sam koniec zbioru ostatni smaczek – Orzeł Adacki Bradley’a Dentona: baza wojskowa na Aleutach, twardzi i pozbawieni skrupułów mężczyźni oraz afera, w której na próżno szukać racjonalnych wyjaśnień. 
 
Kilka tekstów mogłoby stanowić podstawę do scenariusza fantastycznych seriali, takich jak Supernatural czy Penny Dreadful. Występuje klasyczne wprowadzenie i zarysowanie całej sprawy oraz ciekawie prowadzona narracja z końcowym suspensem. Mowa tu o opowiadaniach Joe R. Lansdale’a Krwawiący cierń, Simona R. Greena Głodne serce. Część historii to po prostu udane opowieści kryminalne, które z powodzeniem mogłyby się znaleźć w innych zbiorach nawet po wykluczeniu wątku fantastycznego. Można tu zaliczyć przede wszystkim Strzeż się węża Johna Maddoxa Robertsa, W czerwieni i perłach Patricii Briggs, Różnicę między zagadką a tajemnicą M.L.N. Hanover oraz Ból i cierpienie S. M. Strirlinga. Tytuły łączy zawiłość prowadzonych spraw, detektyw z traumatycznymi przeżyciami oraz coraz gęstsza i bardziej niebezpieczna atmosfera miejskich zaułków. 
 
Niestety, w Chodząc nędznymi ulicami znalazło się kilka słabych, a w rzeczywistości zupełnie nieciekawych tekstów. Może to wynikać to z trzech faktów: po pierwsze, niektórzy autorzy nie specjalizują się w fantastyce (jak chociażby Glen Cook z jego Złodziejem Cienia czy Diana Gabaldon z Lordem Johnem i plagą zombie); dwa – ich teksty nie są tak dobre jak pozostałe, przez co wypadają blado i szybko się o nich zapomina (Wciąż ta sama historia Carrie Vaugh oraz Błotny diabeł Laurie R. King). Trzeci powód jest najbardziej prozaiczny – autor nie miał po prostu dobrego pomysłu, ale z racji obowiązku napisał opowiadanie i oddał je do druku (mowa o Osobliwej opowieści o deodandzie Lisy Tuttle). 
 
Asygnacja tytułu nazwiskiem twórcy Pieśni Lodu i Ognia zobowiązuje i pod tym względem książce nie udało się wyjść obronną ręką dzięki zaledwie kilku świetnym tekstom. Niemniej Chodząc nędznymi ulicami to antologia w gruncie rzeczy dobra, bo urozmaica i wskrzesza na rodzimym rynku gatunek urban fantasy. Każdy czytelnik będzie w stanie znaleźć coś dla siebie a także zapoznać się z mniej popularnymi w naszym kraju autorami bestsellerowych serii. Jeśli nie szuka się porywających tekstów, lecz dobrze napisanych historii, to spokojnie można sięgać po rebisową antologię. 

Chodząc nędznymi ulicami

Redakcja: Gardner Dozois, George R. R. Martin
Autor: Patricia Briggs, Diana Gabaldon, Simon R. Green, Charlaine Harris, Conn Iggulden, Steven Saylor
Tłumaczenie: Marta Dziurosz
Wydawnictwo: Rebis
Miejsce wydania: Poznań
Wydanie polskie: 11/2012
Tytuł oryginalny: Down These Strange Streets
Liczba stron: 672
Format: 155x235 mm
Oprawa: twarda z obwolutą
ISBN-13: 9788375108217
Wydanie: I
Cena z okładki: 59,90 zł


blog comments powered by Disqus