PRL w pełnej "krasie" - recenzja książki "PRL od grudnia 70 do czerwca 89"

Autor: Tomasz Nowak
Korekta: Dagmara Trembicka-Brzozowska
23 czerwca 2011

Czwarty i ostatni tom z cyklu „Polski Wiek XX” – popularnych podręczników prezentujących dzieje najnowsze naszego kraju, przygotowanych z inicjatywy Muzeum Historii Polski –zgodnie z tytułem powinien koncentrować się głównie na dwóch schyłkowych dekadach socjalistycznych rządów Gierka oraz Jaruzelskiego. Jednakże pod tym względem czytelnika czeka tu zaskoczenie – aż pięć z jedenastu zaprezentowanych tekstów wykracza daleko poza te lata, cofając się nawet do początków PRLu.

Całość opracowania przewidziano jako swoiste kompendium historii napisanej „na nowo”, wreszcie bez obciążeń nakazujących zakłamywanie faktów. Miał to być zbiór autorskich esejów, trafiających lekkim językiem do szerszego czytelnika. Pod względem wolnościowym ten zamysł niewątpliwie powiódł się, czego dowodem są choćby sprzeczności pojawiające się w opiniach oceniających te same fakty, ludzi i wydarzenia w poszczególnych tekstach. To bardzo dobrze! Przeszłość nie powinna mieć bowiem jednej „obowiązującej” wersji.

Jeżeli chodzi o prostotę treści, w zasadzie tylko jeden z autorów, w skądinąd wnikliwym i baaardzo obszernym wywodzie o stosunkach władz PRL i Kościoła katolickiego, nie potrafił „powstrzymać się” od zamieszczenia sporych niekiedy przypisów. Pozostali, traktując m.in. o dekadzie Gierka, opozycji i Solidarności, kulturze w interakcji z polityką, emigracji oraz polskiej polityce międzynarodowej, z tą po przygotowania do wstąpienia do NATO włącznie, stworzyli rzeczywiście zwięzłą i przystępną syntezę tego, co istotne.

Również pod względem zakresu tematycznego jest to publikacja zdecydowanie udana, choć nie każdemu spodoba się taki a nie inny rozkład akcentów, czyli poświęconego miejsca. Swoisty „dysonans objętościowy” – kontrast pomiędzy rozmiarem tekstu a zakresem poruszanych tematów dotyczy zwłaszcza omówień dotyczących kultury, opozycji czy emigracji. Niektóre wątki zostały w nich potraktowane bardzo pobieżnie bądź mocno zmarginalizowane (ruchy młodzieżowe, KPN czy ewolucja światopoglądowa niektórych uznanych dziś twórców). Natomiast o polskiej polityce zagranicznej można wnioskować, iż przez ponad cztery dekady zajmowała się właściwie wyłącznie sprawą międzynarodowego uznania pojałtańskich granic zachodnich. Owa skrótowość kole w oczy, zwłaszcza w zestawieniu z obszernym, wspomnianym wcześniej tekstem o roli Kościoła.

Niemniej, pośród szalejącego na rynku ogromu wytworów historiografii nastawionych zwykle na zagadnienia szczegółowe, jest to książka wyróżniająca się pod względem kompleksowości i przystępności podania właśnie. Aczkolwiek posiada również rzucające się w oczy mankamenty. Pierwszym jest zdecydowany nadmiar błędów stylistycznych, ortograficznych oraz literówek, absolutnie niedopuszczalny w pracy, która na popularyzować cokolwiek. Sprawa druga to skład – archaiczny, zupełnie niezachęcający do lektury. I wyrastająca z tego kwestia trzecia: skoro wydawcy kierują swą książkę do jasno sprecyzowanego kręgu „pasjonatów historii, ze szczególnym uwzględnieniem młodzieży szkolnej i studentów”, szkoda, że nie wzbogacili jej choćby przykładowymi fotografiami, co bardzo ułatwia przyswajanie treści. Jeżeli jednak uda się przejść nad tymi kwestiami do porządku, to będzie to pozycja godna polecenia wszystkim, którzy o historii dyskutować chcą i lubią, na przykład przy domowym stole. Choćby w myśl zasady, że warto wiedzieć więcej.

Polski wiek XX #4 - PRL od grudnia 70 do czerwca 89

Wydawnictwo: Bellona
Wydanie polskie: 1/2011
Liczba stron: 200
Format: 145 x 205 mm
Oprawa: miękka
ISBN-13: 9788311116320
Cena z okładki: 38,00 zł



blog comments powered by Disqus