Radosław Romaniuk "Inne życie. Biografia Jarosława Iwaszkiewicza" - recenzja


Literacka osobowość

Pośród licznych pisarzy współczesnych niewielu pozostawiło aż tyle świadectw ze swojego barwnego, a nie raz nawet kontrowersyjnego życia. Niewielu również można by nazwać wręcz mecenasami czy mentorami innych twórców kultury, wśród których znalazł się również przyszły laureat literackiej nagrody Nobla. W historii literatury i kultury polskiej Jarosław Iwaszkiewicz pozostaje osobowością niezwykłą i fascynującą. Nic więc dziwnego, że regularnie na rynek trafiają poświęcone mu opracowania – w tym między innymi pierwsza część obszernej biografii pióra Radosława Romaniuka.

Pierwszy tom Innego życia obejmuje okres od narodzin Iwaszkiewicza (włączając w to rozdział o jego rodzicach, poprzedzający ich małżeństwo) aż do wybuchu drugiej wojny światowej, a więc jego pierwsze literackie próby, a także rozkwit twórczości w niezwykle płodnym artystycznie okresie dwudziestolecia międzywojennego.

Iwaszkiewicz przyszedł na świat w Kalniku na Ukrainie w 1894 roku jako najmłodszy z czworga rodzeństwa, ostatnie dziecko Marii Franciszki (z domu Piątkowskiej) i Bolesława Iwaszkiewiczów. Ochrzczono go imieniem Leon i aż do okresu powojennego właśnie to imię figurować będzie we wszelkich urzędowych dokumentach. Jeden z przyszłych, najważniejszych pisarzy XX wieku wychował się otoczony muzyką, literaturą, w mniejszym stopniu malarstwem, jednakże sam tworzyć zaczął dopiero w liceum, pod wpływem rozmów i rozważań o sztuce snutych z kolegami ze szkoły. Wtedy też tak naprawdę zaczęła się literacka przygoda Iwaszkiewicza.

Inne życie jest pierwszą książką Radosława Romaniuka, nie jest jednak ani pierwszym napisanym przez niego tekstem, ani jego pierwszym spotkaniem z tym znanym pisarzem. Praca doktorska Romaniuka dotyczyła późnej twórczości Iwaszkiewicza, pisanej po wojnie, w latach 70. Opracował edytorsko sześć książek – dzienników, listów, przekładów poetyckich. Te doświadczenia pozwoliły Romaniukowi stworzyć biografię złożoną – uwzględniającą nie tylko same fakty (zaczerpnięte z dzienników, autobiografii, korespondencji wydanej przed i po śmierci pisarza), ale również teksty literackie. W końcu życie artysty jest nierozłącznie związane z jego twórczością, niejednokrotnie pozostawiając ślad na tworzonych tekstach. Przykładowo  pierwsze opowiadanie Iwaszkiewicza, Zenobię Palmurę (1920), czyta się zupełnie inaczej, jeśli zna się szerszy kontekst, podobnie zresztą jak późniejsze Panny z Wilka (1932), Brzezinę (1932) czy pierwszy zbiór poezji – Oktostychy (1919).

W biografii pojawiają się zatem niezwykle bogate źródła dostępne badaczom (w większości już wydane albo przechowywane w muzeum Iwaszkiewiczów w Stawisku) – autorskie teksty w postaci dzienników, skrupulatnie przechowywanej oraz opisywanej korespondencji, utworów, ale i różne wspomnienia o Iwaszkiewiczu, również jego matki, przyjaciół, a także rodziny. Poszczególne fragmenty tekstów ilustrują dobrej jakości reprodukcje czarno-białych zdjęć, przybliżających miejsca, osoby, wydarzenia. W połączeniu z lekkim piórem Romaniuka tworzy to naprawdę ciekawy i miły efekt, przekształcający rzetelnie opracowaną w biografię w ciekawą opowieść o fascynującym człowieku.

Samo wydanie również zasługuje na wspomnienie – w twardej oprawie, zszywane, w dużym formacie; będzie przepięknie prezentowało się w biblioteczce, co rekompensuje pojawiające się problemy z zabieraniem książki w dalsze podróże. Jedyne, co osobiście mi w niej nie pasuje, to umieszczenie przypisów z tyłu książki, po tekście głównym. Jest to wprawdzie nawracający trend w publikacjach naukowych, wygodny dla części czytelników, dla innych denerwujący. Tym ostatnim polecam patent używania dwóch zakładek. Poza przypisami Inne życie posiada jeszcze coś cennego – mianowicie indeks nazwisk, który, biorąc pod uwagę bogate życie towarzyskie Iwaszkiewicza, można uznać za prawdziwy skarb. Szkoda, że autor z wydawcą nie skusili się jeszcze na indeks rzeczowy czy choćby indeks wspominanych utworów literackich.

Niezaprzeczalną zaletą Innego życia Radosława Romaniuka jest fakt, że stanowi ono zwieńczenie długich i pogłębionych badań nad twórczością Jarosława Iwaszkiewicza – dzięki czemu samo w sobie jest obszerne, dokładne, poprzedzone badaniami. Zdecydowanie pozycja warta polecenia dla wszystkich, którzy chcą sami sprawdzić na czym polega fenomen jednego z najważniejszych pisarzy XX wieku.

Inne życie. Biografia Jarosława Iwaszkiewicza. Tom 1

Autor: Radosław Romaniuk
Okładka: Andrzej Barecki
Wydawnictwo: Iskry
Miejsce wydania: Warszawa
Wydanie polskie: 10/2012
Liczba stron: 620
Format: 150x235 mm
Oprawa: twarda z obwolutą
ISBN-13: 9788324402083
Wydanie: I
Cena z okładki: 75 zł


blog comments powered by Disqus