Recenzja książki "Dziwnologia. Odkrywanie wielkich prawd w rzeczach małych"

Autor: Aleksander Krukowski
Korekta: Dagmara Trembicka-Brzozowska
30 grudnia 2010

Richard Wiseman to bardzo nietypowy naukowiec. Przed podjęciem swych studiów był iluzjonistą należącym do prestiżowego towarzystwa The Magic Circle. W zasadzie to właśnie przygoda z estradą wpłynęła na jego decyzję o poświęceniu się nauce – Wiseman chciał odkryć, co sprawia, że jego publika daje się oszukiwać i czerpie z tego przyjemność. Pozostając aktywnym magikiem, został z czasem profesorem uniwersytetu w Hertfordshire. Przez wszystkie lata działalności naukowej profesor Wiseman zajmował się różnymi tematami, a książka, która w polskim przekładzie ukazała się nakładem wydawnictwa W.A.B., stanowi swego rodzaju podsumowanie tych badań.

Zasadniczo pozycja ta ma charakter psychologiczny. Autor zajmuje się różnymi dziedzinami współczesnej psychologii: kłamstwa, podejmowania decyzji, humoru, udzielania pomocy, a nawet chronopsychologią (nauką badającą wpływ czasu na człowieka). Nazywa to wszystko "dziwnologią" (ang. quirkology), nie wiadomo w sumie, dlaczego. Elementem spajającym dziwnologię ma być, zdaniem Wisemana, nietypowość tematyki. Autor, zgodnie z podtytułem książki, pragnie odnaleźć "wielkie prawdy w rzeczach małych", przy czym w praktyce oznacza to zastosowanie metodologii naukowej do opisania zachowań codziennych. To zestawienie poważnych uniwersyteckich metod i badań z przedmiotami uchodzącymi za błahe rodzi dysonans, który Wiseman chce określić mianem "dziwności". Tymczasem wydaje się, że to całkiem naturalny kierunek, w którym zmierza nauka – z dwóch powodów: po pierwsze, współcześnie nauka chce być użyteczna. Pochłania sporo pieniędzy i jej jawna użyteczność jest sposobem utwierdzenia opinii publicznej w przekonaniu, że ten wydatek warto ponosić. Po drugie, nauka dziś chce być atrakcyjna dla przeciętnego człowieka, więc musi traktować o rzeczach, które tego człowieka dotyczą. Naturalnie ta chęć spodobania się ma charakter marketingowy, bo docelowo nauka powinna się sprzedawać.

Oba te postulaty chce spełniać "Dziwnologia". Staje się użyteczna na różne sposoby: zwalczając mity życia codziennego, udzielając praktycznych wskazówek, jak rozpoznać kłamcę, demaskować sztuczny uśmiech czy też dostarczając tematów do rozmów w czasie nudnego przyjęcia. Za wszystkim tym stoją poważne badania, eksperymenty i statystyki. Ale im bardziej Wiseman brnie w "dziwnologię", tym bardziej oddala się od nauki. Bo akademicki standard badań to jedna rzecz, ale rzetelna analiza ich wyników to inna sprawa. I tu dochodzimy do najsłabszej strony omawianej książki. Można uznawać za prawdziwe wszystkie dane, jakimi posługuje się autor, ale Czytelnik najprawdopodobniej nieraz poczuje chęć polemiki, szczególnie jeśli posiada na dany temat szerszą wiedzę, niż ta dostarczana przez Wisemana. Bo jeśli ktoś posiada rozeznanie np. we współczesnej astrologii, zauważy, że założenia Wisemana są błędne. Naukowiec chce zbadać "sprawdzalność" horoskopów, odwołując się zaledwie do położenia słońca w danym znaku zodiaku. Nie bierze pod uwagę, że to tylko naiwna, "gazetowa" wersja astrologii, podczas gdy w tej dziedzinie uwzględnia się jednocześnie co najmniej 9 innych planet i asteroid. Nie robi tego, bo powołanie się na dodatkowych 9 czynników uniemożliwia badanie metodą statystyczną.

Tematy, które porusza Wiseman, są rzeczywiście wciągające. Lektura „Dziwnologii” to miła, absorbująca przygoda intelektualna. Napisana łatwym językiem, bardzo wciągająca książka sprawia, że ciężko się od niej oderwać. Dlatego warto po nią sięgnąć, nawet jeśli merytorycznie (i metodologicznie) pozostawia sporo do życzenia. Może i Wiseman serwuje coś, co określa się coraz częściej mianem pop-nauki, ale robi to na wysokim poziomie.

Dziwnologia Odkrywanie wielkich prawd w rzeczach małych

Autor: Richard Wiseman
Tłumaczenie: Jacek Konieczny
Wydawnictwo: W.A.B.
Miejsce wydania: Warszawa
Wydanie polskie: 7/2010
Tytuł oryginalny: Quirkology. How We Discover the Big Thruths in Small Things
Rok wydania oryginału: 2007
Format: 130x175 mm
Oprawa: twarda z obwolutą
ISBN-13: 978-83-7414-798-9
Wydanie: I
Cena z okładki: 39,90 zł


blog comments powered by Disqus