Recenzja książki "Ewolucja Boga"

Autor: Aleksander Krukowski
Korekta: Acabar
9 listopada 2010

"Ewolucja Boga" Roberta Wrighta to studium zmiennych w czasie koncepcji dotyczących bogów (a później Boga) i religii. Autor opisuje pogańskie zalążki religijności, przemiany pod wpływem piśmiennictwa i kontaktów z innymi wyznaniami, stopniowe przejście ku monoteizmowi oraz dominację trzech wyznań abrahamowych: chrześcijaństwa, judaizmu i islamu.

Wright wykazuje, że religia nie jest zjawiskiem odosobnionym, nie istnieje zawieszona w próżni. Posiada ścisłe związki z pozostałymi dziedzinami życia. Chociaż jest sprawą bardzo osobistą, prywatną, to jej kształt zostaje określony na zewnątrz, społecznie. Relacja ta jest zresztą obustronna, bo również religia odciska swoje piętno na społecznych strukturach. W ten sposób następuje podwójna zależność pomiędzy religią a prawem, religią a polityką, religią a ekologią, religią a nauką i tak dalej. Historyczny wzrost społeczeństw pod względem prawnym, politycznym, ekologicznym czy naukowym jest więc zawsze sprzężony ze wzrostem religijnym.

Problem jednak w tym, że religia wmieszana w politykę często staje się legitymizacją politycznych działań o ekspansywnym charakterze. Mówi się tu często o "konfliktach na tle religijnym", które w rzeczywistości zawsze są konfliktami na tle politycznym prowadzonymi pod przykrywką religii. Z czasem i na tym polu nastąpiły zmiany: ekspansje przestały być w głównej mierze terytorialne, nie nawraca się już "pogan" za pomocą ognia (z pewnymi, smutnymi wyjątkami), by zająć ich ziemie. Dzisiaj narody o różnych wyznaniach zbliżyły się do siebie dużo bardziej, zarówno w sensie geograficznym, jak i komunikacyjnym. To powstanie wspólnoty komunikacyjnej o nowym wymiarze i niespotykanej dotychczas skali sprawiło, że "religijna agresja" przybrała charakter ideologiczny i przeniknęła do medialnego dyskursu. Tu Wright widzi jeden z największych problemów współczesnych religii: jak pogodzić te różne dyskursy?

Drugim problemem naświetlanym w "Ewolucji Boga" jest kwestia relacji pomiędzy religią a nauką. Początkowo silnie sprzężone, od czasów oświecenia instytucje te wydają się być zwrócone przeciwko sobie. Tym razem pozycję agresora zajmuje nauka. To jej przedstawiciele atakują religię, demaskują iluzoryczność idei Boga. W tej sytuacji religie muszą dokonywać przewartościowań rozmaitych swych założeń, zasłaniać się tradycją bądź symboliką. Pytanie: jak pogodzić religię i naukę tak, aby nie hamować rozwoju tej drugiej, lecz by rozwój ten nie prowadził ku niemoralności - to druga kwestia o kapitalnym znaczeniu.

Wright nie rości sobie praw do rozwiązania któregokolwiek z tych problemów. Wierzy jednak, że przemyślenie i zrozumienie podstaw wiary sprawi, że ludzie zaczną bardziej świadomie się zachowywać. Chociaż punkt widzenia Wrighta jest z gruntu materialistyczny, to autor przekonany jest o wartości religii. Wiara w Boga wywołuje w ludziach szereg pozytywnych skutków natury psychicznej oraz pozwala nadać życiu pewien nadrzędny cel, który wprowadza porządek w chaos codziennego życia.

"Ewolucja Boga" nie jest ujęciem nowym czy oryginalnym. Większość tego, o czym pisze Wright, a z całą pewnością jego pragmatyczne podejście do idei boga i zjawiska religii, znaleźć można w wielu pismach od XIX wieku (np. u Renana), przez cały wiek XX (u Williama Jamesa), aż po publikacje najnowsze (Dawkinsa). Niemniej popularnonaukowy charakter tej książki sprawia, że jest ona dużo bardziej zrozumiała, przez co przeznaczona dla szerszego grona odbiorców.

Ewolucja Boga

Autor: Robert Wright
Wydawnictwo: Prószyński i S-ka
Miejsce wydania: Warszawa
Wydanie polskie: 9/2010
Tytuł oryginalny: The evolution of God
Liczba stron: 528
Format: 142mm x 202mm
Oprawa: miękka
ISBN-13: 978-83-7648-471-6
Cena z okładki: 51,45 zł


blog comments powered by Disqus