Recenzja książki "9 Wigilii"

Autor: Przemek Szymczak
Korekta: Bool
2 lutego 2009

„9 Wigilii” to zbiór dziewięciu opowiadań, wydany rok temu przez Świat Książki. Tematem przewodnim są, oczywiście, święta Bożego Narodzenia. Ale choć świąteczne dni już minęły, warto przyjrzeć się tej książce, bo jest w niej więcej, niż może się zdawać na pierwszy rzut oka.

W spisie treści zobaczyć można znane w polskiej literaturze nazwiska: Szczepkowska, Huelle, Kuczok, Pilch. Opowiadania są na wysokim poziomie, czego rzecz jasna należało się spodziewać po pisarzach tego kalibru. Każdy z autorów postarał się odnaleźć temat Wigilii na nowo, choć pozornie nie daje on pola do rozwinięcia skrzydeł. Opowiadania są niebanalne i o wiele bardziej różnorodne, niż można się spodziewać po tego rodzaju zbiorze.

Podczas czytania łatwo zauważyć pewien mianownik, który łączy niemal wszystkie teksty. Większość opowieści mówi o ludziach spędzających wigilię samotnie lub przynajmniej czujących się samotnymi, nawet pośród bliskich. Signum temporis? Możliwe. Najdziwniejsze jest to, że taki typ bohatera w opowiadaniu świątecznym wydaje się zupełnie naturalny. Wpasowuje się idealnie w obraz naszego współczesnego życia. To niepokojąca myśl i warto może poświęcić jej nieco więcej czasu, nie tylko podczas lektury „9 Wigilii”. Tym bardziej że pisarze, będący z natury bacznymi obserwatorami rzeczywistości, opisują świąteczną samotność w sposób bardzo sugestywny.

Nie oznacza to, że teksty są smutne. Drugim najczęściej przewijającym się przez opowiadania wątkiem jest wigilijny cud. Przybiera rozmaite postaci, od rzeczy całkiem zwyczajnych, jak przypadkowy telefon (opowiadanie „Niech się panu darzy…” Antoniego Libery), aż do zdarzeń nadprzyrodzonych (wylatujące z szuflad banknoty w opowiadaniu „Puste krzesło przy wigilijnym stole”, notabene najsłabszym, moim zdaniem, z całego zbioru). Większość autorów skłania się ku pierwszej opcji – w wigilijny wieczór zdarzają się cuda, lecz są subtelne, łatwo je przegapić. Ostatecznie więc to czytelnik musi zadecydować, czy opisane zdarzenie nazwać cudem, czy też zwykłym przypadkiem.

Nasuwa się tu kolejne spostrzeżenie: opowiadania są tekstami stricte świeckimi. Religia nie odgrywa w nich dużej roli. Ich duchowość przejawia się w postaciach, ale nie odwołuje się bezpośrednio do wiary ani nawet do historii narodzin Jezusa Chrystusa (oprócz „Czwartego, który nie zdążył” Agnieszki Kołakowskiej, choć i tu cud w Betlejem jest właściwie tłem). Również sama Wigilia jawi się w tekstach raczej jako tradycja niż święto religijne. Służy za pretekst do opisania wewnętrznych rozterek, problemów osobistych. Możemy jednocześnie obserwować, w jak różny sposób autorzy podchodzą do samej kwestii Wigilii jako tradycji. Stefan Chwin w opowiadaniu „Puste krzesło przy wigilijnym stole” przedstawia ją jako dzień cudu, dzień szczęśliwy, choć historia, którą opisuje, jest smutna (i tu wkrada się pewien dysonans). W opowieści „O mówieniu ludzkim głosem” Łukasza Dębskiego wyraźnie wyczuwa się rodzinną atmosferę, podobnie jak u Pawła Huelle. Zupełnie inaczej jest już w bezpardonowej opowieści Kuczoka o Wigilii spędzonej w niewoli.

Czytając „9 Wigilii” nie sposób narzekać na monotonię. Każde z opowiadań jest inne i wydaje mi się, że większość czytelników znajdzie przynajmniej jedno, które przypadnie im do gustu. Dla mnie gwiazdami tego zbioru są Paweł Huelle („Franz Carl Weber”) i Wojciech Kuczok („Opowieść wigilijna”). Ciekawe są również opowiadania Nataszy Goerke „Malarz duchów”, wspomniane wcześniej „Niech się panu darzy…” Antoniego Libery albo zamykające zbiór i pozostawiające bardzo dobre wrażenie „Okno dla anioła” Joanny Szczepkowskiej. Ale tak naprawdę każde z opowiadań coś w sobie ma, nawet te gorsze. Są oryginalne, dobrze napisane i… zaskakująco niepokojące. Nie tracą nic ze swojej aktualności, gdy minie już dwudziesty szósty grudnia. Dlatego polecam, w lutym, w maju, a nawet w lipcu.

9 wigilii

Autor: Stefan Chwin, Łukasz Dębski, Natasza Goerke, Paweł Huelle, Agnieszka Kołakowska, Wojciech Kuczok, Antoni Libera, Jerzy Pilch, Joanna Szczepkowska
Wydawnictwo: Świat Książki
Miejsce wydania: Warszawa
Wydanie polskie: 11/2007
Liczba stron: 224
Format: 135 x 215 mm
Oprawa: miękka
ISBN-13: 978-83-247-0819-2
Cena z okładki: 6,99 zł


blog comments powered by Disqus