"Pożegnanie z Afryką. Jak człowiek zaludnił świat" - recenzja książki

Autor: Aleksander Krukowski
Korekta: Magdalena "Tattwa" Stępień
8 października 2013

Exodus

Pożegnanie z Afryką. Jak człowiek zaludnił świat to pozytywnie zaskakująca pozycja. W zasadzie tytuł zdradza zakres poruszanej w niej problematyki – migracji rasy ludzkiej z afrykańskiej kolebki po najdalsze zakamarki globu. Opisanie tego procesu może być ciekawe, miejscami zaskakujące, ale rozciągnięcie tej historii na prawie 500 stron? To ryzykowne, ale biorąc pod uwagę, że książka ukazała się w serii Na ścieżkach nauki wydawnictwa Prószyński i S-ka, można podjąć to ryzyko.

Nie będę kłamał: od początku seria Na ścieżkach nauki wydaje mi się fascynująca i bezbłędna. Dzisiejszy rynek literacki, zwłaszcza zachodni, pełen jest literatury popularnonaukowej i ciężko dokonać wyboru pomiędzy licznymi tytułami. Na szczęście redaktor serii, Adrian Markowski, robi to za nas. Selekcjonuje tytuły w taki sposób, że każdy kolejny jest pewniakiem i utwierdza tylko w przekonaniu, że tej serii należy się uwaga. Jeśli oczywiście lubimy tego rodzaju literaturę.

I faktycznie, w przypadku Pożegnania z Afryką ten schemat sprawdza się po raz kolejny. Autor publikacji, Stephen Oppenheimer, prowadzi nas przez prehistorię ludzkości, by wyjaśnić, skąd przyszliśmy i dokąd zmierzaliśmy. Natomiast objętość książki, zrazu zastanawiająca, staje się w pełni uzasadniona z powodu wielowymiarowego, interdyscyplinarnego ujęcia tematu.

Przede wszystkim uwagę zwraca ilość aspektów, jakie Oppenheimer bierze pod uwagę. Będąc genetykiem, najwięcej miejsca poświęca właśnie temu ujęciu, które – dość przecież w nauce nowe – wydaje się świeże i odkrywcze. Jednak nie na genetyce kończy się czytelnicza przygoda. Oppenheimer z budzącą uznanie rzetelnością angażuje inne dyscypliny, takie jak archeologia czy neurobiologia, aby poprzeć swoje stanowisko.

Tu dochodzimy do kolejnego atutu książki. Oppenheimer jest zwolennikiem teorii, według której gatunek homo sapiens wyewoluował w Afryce, a następnie duża grupa jego przedstawicieli rozpoczęła migrację, która miała miejsce ok. 85.000 lat temu. Jest to teoria konkurencyjna wobec innej, mówiącej o tym, że migracje takowe rzeczywiście miały wtedy miejsce, ale dotyczyły różnych grup, ruszających równolegle w różnych kierunkach. I choć autor książki nie zgadza się z takim stanowiskiem, to również przedstawia je swoim czytelnikom. Argumentuje na rzecz własnych poglądów, lecz także relacjonuje argumenty potencjalnych oponentów, przez co nie tylko wzrasta dynamika książki – ukazującej rywalizujące koncepcje – lecz i jej wiarygodność oraz naukowa obiektywność. Nie możemy z całą pewnością odtworzyć tak dawnej historii, wszystko, co mamy, to spekulacje oparte na takich czy innych odkryciach, jednak warto pokazywać różne możliwości interpretacji.

Exodus ludzi z Afryki to główny temat Pożegnania..., ale nie jedyny. W trakcie swych rozważań Stephen Oppenheimer dotyka zagadnień nie mniej ciekawych i ważnych, choć również kontrowersyjnych w naukowym świecie. Jak na przykład kwestii ewolucji ludzkiego mózgu (obszernie omówionej w innej książce z tej serii – Życie mózgu. Ewolucja człowieka i umysłu Johna S. Allena), przy której autor Pożegnania z Afryką zastanawia się nad tym, czy rzeczywiście przemiany techniczno-kulturowe, takie jak rozwój języka, mogły wpłynąć na zmianę biologicznej budowy tego organu.

Pożegnanie z Afryką to ciekawa książka, napisana naukowym językiem, jednak posiadająca narrację łatwą do przyswojenia przez czytelnika niefachowego. Autor powoli tłumaczy wszelkie naukowe teorie stojące za nowoczesnymi odkryciami i interpretacjami. Jest to też książka bardzo otwarta – zarówno na czytelnika, jak i rozmaite spekulacje. I otwartości tej, w pewien subtelny sposób, uczy. Pokazuje, że w nowoczesnym świecie dużo korzystniej szukać podobieństw, niż rasowych różnic.

Pożegnanie z Afryką. Jak człowiek zaludnił świat

Autor: Stephen Oppenheimer
Tłumaczenie: Krzysztof Masłowski
Wydawnictwo: Prószyński i S-ka
Miejsce wydania: Warszawa
Wydanie polskie: 8/2013
Tytuł oryginalny: Out of Eden. The Peopling of the World
Liczba stron: 480
Format: 140x200 mm
Oprawa: miękka
ISBN-13: 9788378395720
Wydanie: I
Cena z okładki: 46 zł


blog comments powered by Disqus