"Opowieści o Johnnym Maxwellu" - recenzja trylogii

Autor: Aleksander Krukowski
23 kwietnia 2013

Pratchett (nie tylko) dla dzieci
 
Terry Pratchett najbardziej znany jest ze swojej serii Świat Dysku. Ponieważ liczy ona już niemal 40 książek, nic dziwnego, że i w jej obrębie wskazuje się na pewne cykle powiązane czy to fabularnie, czy formalnie. Ale nawet ta wewnętrzna różnorodność może nie być wystarczająca dla pisarza, który od 1983 roku obraca się w tym samym (mimo tego, że świetnym!) uniwersum. Pewna odskocznia wydaje się konieczna dla zdrowia. Takich odskoczni w twórczości Pratchetta jest kilka, wśród nich zaś znajduje się cykl książek o Johnnym Maxwellu. Ukazywały się one (równolegle do kolejnych części Świata Dysku) w latach 1992-1995, jako trzy osobne tomy, fabularnie zamknięte, powiązane tylko postaciami. Dziś wszystkie historie o Johnnym możemy zdobyć ujęte jedynie w dwie okładki, jako zbiór zatytułowany Opowieści o Johnnym Maxwellu.
 
Opowieści o Johnnym Maxwellu są nie tylko odskocznią od Świata Dysku, lecz także próbą sprostania wymogom innego rodzaju czytelników. Wiek głównego bohatera, jego przyjaciół, a także język powieści i ich niewielkie skomplikowanie wyraźnie wskazują na to, że grupą docelową są uczniowie wyższych klas szkoły podstawowej. Chociaż wciąż jest to literatura fantastyczna, to tło dla przedstawionych historii stanowi świat w dużej mierze realistyczny. Zwykłą rzeczywistość zakłócają jednak niesamowite pierwiastki: kosmici z gry komputerowej (Tylko ty możesz uratować ludzkość), duchy (Johnny i zmarli) i podróże w czasie (Johnny i bomba). Okazuje się, że poważne problemy, jakie zapowiada każda z opowieści, możliwe są do rozwiązania jedynie przez Johnny'ego i jego przyjaciół. A to dlatego, że dorośli posiadają zwykle zbyt ograniczoną fantazję, by zrozumieć powagę sytuacji.
 
Pratchett zachowuje w Opowieściach o Johnnym Maxwellu jedną z najbardziej charakterystycznych cech swojej twórczości: metaforyczny charakter konstruowanych historii. W tym przypadku, ze względu na obranie takiej grupy czytelników, owa metaforyczność działa w inny sposób. To, co w Świecie Dysku decyduje o satyrycznym rysie i krytyce rzeczywistości pozaliterackiej, w Opowieściach o Johnnym Maxwellu nabiera charakteru dydaktycznego. Nie jest to jednak dydaktyzm nachalny, nudny i męczący. Poprzez zapośredniczenie w metaforze, Johnny Maxwell nie stanowi źródła natrętnych pouczeń, a raczej daje dobry przykład. Poszczególne historie zwracają uwagę młodego czytelnika na rozmaite problemy świata dorosłych. Masowa, bezmyślna eksterminacja kosmitów w wirtualnym świecie rodzi pytania o sens przemocy wewnątrz i poza ramami monitorów; zatroskanie duchów z cmentarza przeznaczonego pod budowę nowoczesnego budynku uzmysławia wartość historii, zagrożonej przez konsumpcjonistyczny styl życia; natomiast opowieść o podróżach w czasie otwiera czytelnika na problemy relacji damsko-męskich oraz uwrażliwia na nie zawsze szczere intencje ludzi posiadających władzę i pieniądze.
 
Komu polecić Opowieści o Johnnym Maxwellu? Z pewnością młodym czytelnikom, którzy przezwyciężyć muszą nudę szkolnych lektur. Pełne przygód książki o Johnnym i jego przyjaciołach sprawdzają się doskonale jako zaproszenie do mało dziś popularnej praktyki czytelniczej. Pratchett osiąga doskonałą harmonię pomiędzy atrakcyjnością powieści a jej dydaktycznym zadaniem, dlatego książka ta nie tylko dostarcza wciągającej rozrywki, ale także spełnia ważne zadanie, rozwijając wrażliwość czytelnika. Poza tym autor Świata finansjery szanuje swoich odbiorców – racząc ich wyszukanym humorem i rozmaitymi aluzjami, dowartościowuje inteligencję czytelników, pozwala podjąć grę, w której młody człowiek nie czuje się wcale gorszy z racji wieku. Ale także starsi fani Terry'ego Pratchetta mogą być zadowoleni z lektury. Oczywiście dostrzegą oni fakt, że książka ta nie jest do nich kierowana, lecz jeśli z pokorą to zaakceptują, odnajdą pośród przygód Johnny'ego elementy stylu dobrze im znanego ze Świata Dysku, co może być źródłem radości bez względu na wiek.

Opowieści o Johnnym Maxwellu - Opowieści o Johnnym Maxwellu

Autor: Terry Pratchett
Tłumaczenie: Jarosław Kotarski
Wydawnictwo: Rebis
Miejsce wydania: Poznań
Wydanie polskie: 5/2009
Tytuł oryginalny: Only You Can Save Mankind, Johnny and the Dead, Johnny and the Bomb
Liczba stron: 632
Format: 140x200 mm
Oprawa: miękka
ISBN-13: 9788375104103
Cena z okładki: 39,90 zł


blog comments powered by Disqus