Wojciech Birek "Z teorii i praktyki komiksu" - recenzja książki

Autor: Aleksander Krukowski
Korekta: Dagmara Trembicka-Brzozowska
28 lipca 2015

Komiksologiczny plac budowy

Pracujący na Uniwersytecie Rzeszowskim jako adiunkt doktor Wojciech Birek od początku swojej kariery naukowej poświęcił się tematyce komiksowej. Jego praca magisterska nosi tytuł Poetyka opowieści rysunkowej. Zagadnienie potencjalności tworzyw, rozprawa doktorska zaś – Główne problemy teorii komiksu. W czasie studiów, a także później, opublikował szereg cząstkowych wyników swoich prac w formie artykułów w branżowych czasopismach i magazynach. Ich zasięg i popularność są, jak wiadomo, ograniczone, więc za namową Michała Traczyka, redaktora Zeszytów Komiksowych, autor postanowił zebrać je i wydać w bardziej dostępnej formie: w tomie zatytułowanym Z teorii i praktyki komiksu. Propozycje i obserwacje.

Mamy więc zbiór artykułów na różne tematy, wszystkie jednak kluczące wokół tej dziedziny sztuki. Książkę otwierają dość wstępne rozważania Komiks – estetyka i narracja, które jednocześnie uzmysławiają nam, z czym mamy tutaj do czynienia. Otóż wydaje się, że podstawowym przesłaniem inicjalnego tekstu, które potwierdzane jest przez szereg późniejszych przykładów, jest niemożność wypowiedzenia twardych sądów na temat praktyki tworzenia komiksów. Każde twierdzenie na ich temat, które Birek wyciąga z obiegowego przekazu, i które często jest częściowo prawdziwe (w odniesieniu do pewnych przykładów) może zostać –­ i zostaje – skontrowane twierdzeniem przeciwnym, równie prawdziwym (w odniesieniu do innych przykładów). Cóż więc można zrobić, jeśli nie chce się milczeć? Autor proponuje szereg opisów i kategorii, które nie tyle determinują sztukę komiksu, ile otwierają ją na rozmaite rozwiązania i alternacje. Tak jest w kolejnych teoretycznych artykułach: Z poetyki komiksu: ekwiwalencja graficzna jako chwyt znaczeniotwórczy i Formy sylwiczne w komiksie, w których Birek stara się dostarczyć ram strukturalnych dla historii obrazkowych.

W ogóle strukturalizm jest dominującą orientacją badawczą książki. Z jednej strony to dobrze – bo wciąż wydaje się, że w polskich badaniach nad komiksem możemy mówić o braku podstaw teoretycznych i języka opisu przedmiotu. Z drugiej strony nie udało się Birkowi uniknąć wszelkich negatywów strukturalizmu: piętrzenia terminologii, silnego oderwania od konkretów, strukturalistycznego żargonu (piętra, płaszczyzny, konstrukcje, struktury – można żartobliwie powiedzieć, że to komiksologiczny plac budowy). Trudno jest oprzeć się wrażeniu, że wszystko to dałoby się powiedzieć łatwiej, prościej i konkretniej. Bez "ekwiwalencji graficznej jako chwytu znaczeniotwórczego", by przywołać tylko fragment tytułu (!).

Dalej tom uderza w tony bardziej komparatystyczne [czyli odnoszące się do zasad literaturoznawstwa i kulturoznawstwa porównawczego przyp. red.], podejmując zagadnienia relacji komiksu i innych form sztuki: Komiks a film – pokrewieństwa i związki" oraz Komiksowe adaptacje literatury. Wciąż jesteśmy na gruncie strukturalizmu, o czym przypominają nam tabelki, schematy, diagramy. No i słownictwo: to wciąż dyskurs naukowy, przeznaczony dla odbiorców akademickich. Osłabia to trochę potencjał krytyczny pozycji; spora część krytyki komiksowej w Polsce (z całym szacunkiem dlań) ma jednak charakter amatorski, przez co nie jest do końca kompatybilna z dyskursem Birka. I nie jest to bynajmniej zarzut w stronę autora, bo komiks w polskiej akademii zagościć powinien na stałe, a wprowadzać go trzeba należycie. Po prostu wydanie książki naukowej przez wydawnictwo komiksowe nie jest może najlepszym rozwiązaniem.

Z teorii i praktyki komiksu. Propozycje i obserwacje

Redakcja: Michał Traczyk
Autor: Wojciech Birek
Wydawnictwo: Centrala
Miejsce wydania: Poznań
Wydanie polskie: 10/2014
Seria wydawnicza: Refleksje i analizy
Liczba stron: 242
Format: A5
Oprawa: miękka
ISBN-13: 978-83-63892-37-1
Wydanie: I
Cena z okładki: 40 zł


blog comments powered by Disqus